Mối quan hệ giữa văn hoá và du lịch trong thời kỳ đổi mới ở nước ta hiện nay

LUẬN VĂN: 

Mối quan hệ giữa văn hoá và du lịch 

trong thời kỳ đổi mới ở nước ta hiện nay 

Mở đầu 

1. Tính cấp thiết của đề tài 

Cùng với những thành tựu của công cuộc đổi mới, hội nhập quốc tế, du lịch Việt Nam trong những năm gần đây đã có bước tiến mạnh mẽ. Năm 2004 số lượng khách quốc tế đến nước ta đã đạt con số trên ba triệu lượt người, khách du lịch nội địa cũng tăng nhanh. Thực tế này đang đặt ra nhiều vấn đề mới mẻ cho sự phát triển văn hoá và mối quan hệ giữa văn hoá và du lịch. 

Giữa văn hoá và du lịch từ lâu đã có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ. Văn hoá, bản sắc văn hoá dân tộc là nguồn lực cho hoạt động du lịch. Và du lịch là một hình thức của hoạt động giao lưu văn hoá ngày càng được đẩy mạnh hiện nay. du lịch là cầu nối giữa các bộ phận dân cư thuộc các nền văn hoá khác nhau trên thế giới, đồng thời tạo lập mối quan hệ trong cuộc sống giữa quá khứ hiện tại và tương lai của mỗi dân tộc. 

Với việc tìm hiểu, nghiên cứu đề tài: " Mối quan hệ giữa văn hoá và du lịch trong thời kỳ đổi mới ở nước ta hiện nay " (qua khảo sát thực tế trên địa bàn Hà Nội), chúng tôi sẽ có điều kiện nhận diện rõ hơn các phương diện lý luận về mối quan hệ giữa văn hoá và du lịch, về thực tiễn vấn đề phát triển du lịch dựa trên nền tảng kế thừa và phát huy di sản và bản sắc văn hoá Thăng Long - Hà Nội - mảnh đất ngàn năm văn hiến. Đề tài sẽ góp phần đánh giá thực trạng mối quan hệ giữa hoạt động văn hoá và du lịch (và ngược lại) ở Thủ đô và đề xuất những biện pháp nhằm giải quyết tốt mối quan hệ này. Đây là vấn đề vừa có ý nghĩa lý luận cơ bản, vừa có ý nghĩa thực tiễn cấp bách góp phần vào việc xây dựng và phát triển Hà Nội “thành phố vì hoà bình”, “Thủ đô anh hùng", xây dựng con người Hà Nội văn minh, thanh lịch, hiện đại, xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. 

2. Tình hình nghiên cứu đề tài 

Vấn đề phát triển văn hoá và du lịch trong thời kỳ đổi mới ở nước ta hiện nay đã 

được một số nhà nghiên cứu văn hoá và du lịch đề cập. Đã có những cuộc hội thảo, 

những công trình chuyên ngành đề cập đến vai trò văn hoá đối với phát triển kinh tế- xã 

 hội nói chung, văn hoá đối với phát triển du lịch nói riêng trên phạm vi cả nước và ở Hà Nội. 

Về di sản văn hoá Thăng Long - Hà Nội, có thể kể tới các công trình nghiên cứu tiêu biểu như: 

- “Thăng Long - Hà Nội” của Tiến sĩ   Lưu Minh Trị và Nhà nghiên cứu, Nhà báo Hoàng Tùng chủ biên, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1995. 

-“Hà Nội nghìn xưa” của Giáo sư Trần Quốc Vượng và nhà nghiên cứu Vũ 

Tuấn Sán, Nxb Hà Nội, 1998. 

- “ Văn hiến Thăng Long”của   Giáo sư Vũ Khiêu và nhà nghiên cứu Nguyễn Vinh Phúc chủ biên, Nxb Văn hoá - Thông tin, Hà Nội, 2000. 

- “ Văn hoá Thăng Long  - Hà Nội hội tụ và toả sáng” của Giáo sư Trần Văn 

Bính chủ biên, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2003. 

Các công trình nói trên đã hệ thống, khái quát hoá các giá trị văn hoá, các di sản văn hoá tiêu biểu của Thăng Long- Hà Nội- nguồn lực to lớn cho phát triển du lịch ở Thủ đô Hà Nội. 

Về hoạt động du lịch ở Hà Nội có thể kể tới các công trình sau: 

- “Hà Nội trung tâm du lịch của Việt Nam”của Giáo sư Trần Quốc Vượng và nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Thường, Nguyễn Vinh Phúc, Nxb Thế giới, Hà Nội, 1996. 

- “Những giải pháp chủ yếu để phát triển du lịch trên địa bàn Hà Nội", Luận án 

Tiến sĩ của Bùi Thị Nga, Hà Nội,1996. 

- “du lịch Hà Nội hướng tới 1000 năm Thăng Long” của Nhà nghiên cứu   Nguyễn Vinh Phúc, Nxb Hà Nội, 2000. 

- “Phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của Thủ đô" của Tiến sĩ Nguyễn Quang Lân, Tạp chí du lịch Việt Nam, số 2/2005. 

Các công trình nói trên đã phân tích thực trạng hoạt động du lịch ở Hà Nội trong thời gian qua và đề xuất các phương hướng, giải pháp cho phát triển du lịch ở Thủ đô trong thời gian tới. 

Về mối quan hệ giữa văn hoá và du lịch có các công trình tiêu biểu: 

 - “du lịch và vấn đề giữ gìn văn hoá dân tộc ở Hà Nội” của Phó Giáo sư- Tiến sĩ Lê Hồng Lý, Tạp chí Văn hoá nghệ thuật, Số 2/2000. 

- “Quan hệ du lịch - văn hoá và triển vọng ngành du lịch Việt Nam” của Thạc sĩ Ngô Kim Anh, Tạp chí Văn hoá nghệ thuật, Số 2/2000. 

- “Về hiệu quả kinh tế - xã hội của văn hoá qua hoạt động du lịch” của Tiến sĩ Trần Nhoãn, Tạp chí Văn hoá nghệ thuật, Số 4/2002. 

- “Suy nghĩ về giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc trong hoạt động du lịch" của nhà nghiên cứu Huỳnh Thị Mỹ Đức, Tạp chí Khoa học xã hội, Số 6/2002. 

Các tác giả đã ít nhiều đề cập tới mối quan hệ giữa văn hoá và du lịch, phát triển du lịch 

gắn với phát triển văn hoá ở nước ta nói chung, ở Hà Nội nói riêng. 

Tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có công trình nào tập trung nghiên cứu một cách 

hệ thống về mối quan hệ giữa văn hoá và du lịch trong thời kỳ đổi mới ở nước ta hiện nay (qua khảo sát thực tế trên địa bàn Hà Nội). 

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn 

Mục đích của luận văn là nhằm phát huy vai trò của văn hoá đối với sự phát triển 

du lịch trong thời kỳ đổi mới ở nước ta hiện nay (qua khảo sát thực tế trên địa bàn Hà 

Nội). 

Để thực hiện mục đích trên, luận văn có các nhiệm vụ sau: 

- Trình bày những vấn đề lý luận cơ bản về văn hoá, du lịch, về mối quan hệ văn hoá và du lịch. 

- Đánh giá giá trị các nguồn lực văn hoá và thực trạng giải quyết mối quan hệ giữa văn hoá và du lịch trong thời kỳ đổi mới ở nước ta hiện nay (qua khảo sát thực tế trên địa bàn Hà Nội). 

- Xác định phương hướng và đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm giải quyết tốt mối quan hệ giữa việc kế thừa và phát huy các giá trị và bản sắc văn hoá dân tộc với phát triển du lịch ở thủ đô Hà Nội và ở nước ta hiện nay. 

4. Phạm vi nghiên cứu của luận văn 

 Đề tài tập trung làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn giải quyết   mối quan hệ giữa văn hoá và sự phát triển du lịch ở nước ta và ở thủ đô trong những năm gần đây, chủ yếu là từ năm 2000 đến nay. 

5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn 

Đề tài được tiến hành trên cơ sở lý luận và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác 

- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng, 

Nhà nước và Thành uỷ Uỷ ban Nhân dân Thành phố Hà Nội về phát triển văn hoá và du 

lịch. 

Các phương pháp nghiên cứu chủ yếu được tiến hành là phân tích, tổng hợp, thống kê, điều tra xã hội học… 

6. Những đóng góp mới về khoa học của luận văn 

-Đề tài góp phần giải quyết cơ bản mối quan hệ giữa văn hoá và du lịch trên bình diện lý luận. 

- Phân tích đánh giá những giá trị của di sản văn hoá Thăng Long  - Hà Nội nguồn lực cho phát triển du lịch ở Thủ đô. 

- Đánh giá thực trạng và đề xuất những giải pháp khả thi nhằm giải quyết tốt mối 

quan hệ giữa văn hoá Thăng Long - Hà Nội đối với sự phát triển du lịch ở thủ đô hiện 

nay. 

7. Kết cấu của luận văn 

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương, 7 tiết. 

Chương 1 

Những vấn đề lý luận về mối quan hệ giữa văn hoá 

và du lịch trong quá trình đổi mới ở nước ta 

1.1. quan niệm về văn hoá 

1.1.1. Khái niệm văn hoá 

Một quan niệm đầy đủ về bản chất của văn hoá ngày càng được xác định. Nếu trước đây khái niệm văn hoá chỉ được hiểu theo nghĩa hẹp trong giới hạn các hoạt động văn học, nghệ thuật thì ngày nay văn hoá được hiểu theo nghĩa rộng là tổng thể các hệ thống giá trị bao gồm các mặt tình cảm, tri thức, vật chất và tinh thần của xã hội do con người sáng tạo ra trong hoạt động thực tiễn - lịch sử của mình, trong mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và xã hội.Trong lễ phát động: 

Thập  kỷ  thế  giới  phát  triển  văn  hoá“  (Pari  tháng  12/1986)  Ông  F. Mayor Tổng giám đốc UNESCO đã cho rằng:  “Văn hoá là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo (của các cá nhân và các cộng đồng) trong quá khứ và trong hiện tại. Qua các thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên các giá trị, các truyền thống và các thị hiếu - những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc [35, tr.32]. 

Định nghĩa này rất phù hợp với quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Người anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hoá thế giới đã nêu ra cách đó trên 40 năm: 

Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó, tức là văn hoá. Văn hoá là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng với nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn [45, tr.431]. 

Như vậy từ trong quan niệm của Hồ Chí Minh toát lên một cái nhìn vừa toàn diện, vừa sâu sắc về nguồn gốc lịch sử của văn hoá, về phạm vi rộng lớn của văn hoá, về mặt biểu hiện của văn hoá trong đời sống và toàn bộ sinh hoạt của con người. 

Nguồn gốc của văn hoá, theo Hồ Chí Minh là do nhu cầu sinh tồn và mục đích 

đời sống của con người. Con người không thể tồn tại nếu như không có khả năng sáng 

tạo và phát minh ra văn hoá nhằm đối phó với những thử thách của thiên nhiên và xã hội. 

Về phạm vi và nhân tố cấu thành văn hoá, Hồ Chí Minh soi xét cả hai mặt vật chất và tinh thần. 

Về mặt tinh thần đó là ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học nghệ thuật. 

Về mặt vật chất đó là những công cụ của sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng những công cụ ấy. 

Quan điểm toàn diện và sâu sắc của Hồ Chí Minh về văn hoá có ý nghĩa cực kỳ 

lớn lao trong sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà 

bản sắc dân tộc khi mà Đảng ta xác định: “Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội". 

1.1.2. Vai trò của văn hoá đối với phát triển kinh tế - xã hội 

Trước đây do thiếu hiểu biết, nhiều người vẫn giữ quan niệm cho rằng: Văn hoá 

như là một lĩnh vực đứng ngoài kinh tế, do kinh tế trợ cấp, chỉ khi kinh tế phát triển thì 

mới có điều kiện mở mang các hoạt động văn hoá, nâng cao đời sống tinh thần của con 

người. Với quan niệm đó, văn hoá được coi như là một hoạt động có tính giải trí, khi 

kinh tế còn khó khăn thì ít người quan tâm đến văn hoá, và rõ ràng trong điều kiện đó 

thì người ta không thể nhận thấy vai trò của văn hoá đối với phát triển kinh tế. 

Trong thời gian gần đây, từ việc xem xét sự phát triển của nhiều quốc gia mà đặc biệt là các quốc gia ở khu vực châu á - Thái Bình Dương, người ta đã tìm thấy những dấu ấn và đặc trưng văn hoá trong phát triển của các quốc gia đó. Thực tế đó đã khiến người ta không chỉ thừa nhận sự tác động của các yếu tố văn hoá vào quá trình phát triển kinh tế, mà còn đi sâu xem xét vai trò của văn hoá cũng như tầm quan trọng của việc đưa các yếu tố văn hoá vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. 

Văn hoá và kinh tế có sự gắn bó tác động biện chứng với nhau. Kinh tế phải bảo 

đảm được nhu cầu sống tối thiểu của con người sau đó mới đảm bảo điều kiện cho văn 

hoá phát triển. Kinh tế không thể phát triển nếu không có một nền tảng văn hoá, đồng 

thời văn hoá không chỉ phản ánh kinh tế mà còn là nhân tố tác động đến phát triển kinh 

tế. Sự phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc chỉ có thể năng động, hiệu quả, bền vững 

chừng nào quốc gia đó đạt được sự phát triển kết hợp hài hoà giữa kinh tế với văn hoá. 

Văn hoá mang tính đặc thù của từng quốc gia, từng dân tộc, là những di sản quí 

báu tích luỹ được qua nhiều thế hệ, mang đậm bản sắc của quốc gia, dân tộc đó. Nhưng 

đồng thời với quá trình phát triển, kế thừa và giữ gìn bản sắc riêng đó, nó còn tiếp thu 

những tinh hoa văn hoá của các quốc gia, dân tộc khác, làm cho văn hoá vừa đậm đà bản 

sắc dân tộc, vừa có tính thời đại phù hợp với sự phát triển kinh tế trong điều kiện cách 

mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hoá ngày càng mạnh mẽ. Bối cảnh này làm 

cho vai trò của văn hoá trong hoạt động kinh tế ngày càng được nâng cao, văn hoá khơi 

dậy mọi tiềm năng sáng tạo của con người, quyết định sự tăng trưởng nhanh và bền 

vững. 

Sự phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta là sự phát triển theo con đường xã hội 

chủ nghĩa, vì vậy cần nhận thức sâu sắc hơn vị trí, vai trò của văn hoá trong sự nghiệp 

cách mạng xã hội chủ nghĩa. Thực tế khủng hoảng diễn ra ở nhiều nước xã hội chủ 

nghĩa trong thời gian qua đã cho thấy những nước đó đã đặt không đúng vị trí của văn 

hoá trong phát triển, có những quan niệm không đúng về cách mạng văn hoá và tư 

tưởng: Văn hoá thường được xem là yếu tố đứng ngoài kinh tế, tuỳ thuộc vào kinh tế. 

Quá trình phát triển văn hoá vì thế lệ thuộc vào sự trợ cấp của kinh tế, được hoạch định 

như chính sách xã hội. Mặt khác, cách mạng văn hoá được coi như là cách mạng chính 

trị, do đó những cuộc cách mạng văn hoá và tư tưởng thường bị biến dạng thành những 

cuộc đấu tranh chính trị đơn thuần như chúng ta đã thường thấy ở một số nước…Thực 

tế này đòi hỏi phải có nhận thức mới về vai trò của văn hoá trong cách mạng xã hội chủ 

nghĩa. 

Wang Yalin một học giả của Trung Quốc cho rằng: Công cuộc hiện đại hoá xây dựng Chủ nghĩa xã hội mang đặc sắc Trung Quốc hiện nay đang phải thực hiện “sự vượt qua kép” tức là phải thực hiện: 

Thứ nhất, cả công nghiệp hoá và cả hậu công nghiệp hoá. 

Thứ hai, cả về phát triển kinh tế và phát triển nhân văn. 

Phát triển kinh tế và nhân văn xã hội là những bộ phận quan trọng của sự phát 

triển toàn bộ xã hội dựa vào nhau và thúc đẩy lẫn nhau để phát triển. ông cho rằng phát 

triển nhân văn xã hội một mặt được sự hỗ trợ của phát triển kinh tế, mặt khác lại thực 

hiện một số chức năng đối với phát triển kinh tế như sáng tạo ra môi trường tốt đẹp cho 

phát triển kinh tế trở thành hệ thống đảm bảo cho sự phát triển. Và phát triển nhân văn 

xã hội lấy con người làm hạt nhân cung cấp hệ thống định hướng giá trị cho phát triển 

kinh tế. 

Như vậy rõ ràng là những nhân tố nhân văn xã hội, hay nói cách khác những nhân tố văn hoá không thể thiếu vắng trong động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế và tiến bộ văn hoá. 

Theo khẳng định của UNESCO: “Nước nào tự đặt cho mình mục tiêu phát triển kinh tế mà tách rời môi trường văn hoá, thì nhất định sẽ xảy ra những mất cân đối nghiêm trọng cả về kinh tế lẫn văn hoá, và tiềm năng sáng tạo của những ấy sẽ bị suy yếu rất nhiều” [60, tr.5]. 

Văn hoá ngày nay đang trở thành một nhân tố tham gia trực tiếp vào quá trình phát triển kinh tế. Trong bất kỳ thời kỳ nào, quốc gia nào, con người nào cũng đều đóng vai trò quyết định với quá trình sản xuất. Mà con người trước hết là một thực thể văn hoá. Tố chất con người (tinh thần yêu nước, trình độ khoa học kỹ thuật, tinh thần tổ chức xã hội, tính nhân văn, nhân bản…) cao thấp có ý nghĩa quyết định sức mạnh của văn hoá. Sự phát triển của mỗi quốc gia không phải chỉ ở tài nguyên thiên nhiên giàu có, đa dạng mà quyết định là ở sự sáng tạo, trí tuệ, tài năng, đạo đức của con người, ở trong hàm lượng và sự phân bố tài nguyên tri thức trong cơ cấu sản xuất… 

Trong công cuộc đổi mới, Đảng ta luôn coi trọng văn hoá, giáo dục đào tạo và 

khoa học công nghệ. Các văn kiện Hội nghị Trung ương khoá VII, VIII, IX của Đảng 

Cộng sản Việt Nam đã nhấn mạnh văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. 

Yếu tố nền tảng của văn hoá ở đây là sự hiểu biết, là tri thức, kinh nghiệm và sự 

khôn ngoan tích luỹ được trong quá trình học tập, lao động, đấu tranh để duy trì và phát 

triển cuộc sống con người. Muốn đạt được mục tiêu công nghiệp hoá, hiện đại hoá cần 

phải có sự hiểu biết về tri thức, kinh nghiệm, khoa học công nghệ hiện đại của nhân 

loại, đồng thời phải biết phát huy các giá trị của truyền thống văn hoá. Nhân tố nền tảng 

này nếu được khai thác và biết cách phát huy thì sẽ trở thành một động lực to lớn cho sự 

phát triển kinh tế. 

Kinh nghiệm cho thấy, so với nước Mỹ thì Nhật Bản còn có một số kỹ thuật 

nhập khẩu từ Mỹ, nhưng con đường để cho các xí nghiệp của Nhật Bản vượt các xí 

nghiệp Mỹ về tăng năng suất lao động lại chính là việc sử dụng các yếu tố truyền thống 

trong đó phải kể đến tinh thần gia tộc và tinh thần quần thể của người Nhật. Người 

Nhật đã biết phát huy những đặc điểm ưu việt của nền văn hoá truyền thống thông qua 

một hệ thống giáo dục và hoạt động văn hoá có sự đầu tư thích đáng về vật chất và tinh 

thần. Họ đã không để cho làn sóng hiện đại hoá và giao lưu văn hoá ồ ạt của thời kỳ 

mới lấn át các cơ sở văn hoá truyền thống được cố kết hàng ngàn năm lịch sử của dân 

tộc như tinh thần kỷ cương trong lao động, tôn ti trật tự cần thiết trong sự điều hành xã 

hội, mối liên hệ gia đình, làng xóm, dân tộc có tác dụng đối với lao động, đức tín 

nghĩa… 

Bên cạnh việc tiếp thu tinh hoa tốt đẹp của văn hoá nhân loại Đảng ta đã cho 

rằng bản sắc văn hoá dân tộc là trụ cột của sức mạnh văn hoá. Truyền thống văn hoá 

cùng với tinh thần dân tộc là nguồn tài nguyên của dân tộc và đất nước. Trong lịch sử 

hàng chục thế kỷ chống ngoại xâm của dân tộc ta, nguồn lực quan trọng nhất trong 

truyền thống văn hoá là tinh thần yêu nước, chủ nghĩa yêu nước. Từ khi ra đời Đảng ta 

đã động viên, phát huy cao độ tinh thần yêu nước để giành và giữ vững nền độc lập dân 

tộc gắn liền với xây dựng Chủ nghĩa xã hội. Đảng ta luôn nhấn mạnh việc giữ gìn và 

phát huy bản sắc văn hoá dân tộc phải đi đôi với việc tiếp thu tinh hoa của văn hoá 

nhân loại, nhấn mạnh tính dân tộc đồng thời với tính khoa học và đại chúng, tính tiên tiến gắn với bản sắc dân tộc đậm đà. Đó chính là bản lĩnh, bản sắc văn hoá Việt Nam, sức mạnh của văn hoá Việt Nam là nền tảng, động lực và mục tiêu của sự phát triển kinh tế - xã hội. 

Nghị quyết Trung ương 5 khoá VIII đã xác định nhiệm vụ: “Mở cuộc vận động 

giáo dục chủ nghĩa yêu nước gắn với thi đua yêu nước và phong trào toàn dân đoàn kết 

xây dựng đời sống văn hoá”. Phong trào này đã nhanh chóng được triển khai sâu rộng 

và sáng tạo, góp phần làm cho đời sống chính trị ổn định, kinh tế phát triển, giảm bớt 

các hộ đói nghèo, giảm các tệ nạn xã hội, phát huy được tình làng nghĩa xóm, làm đẹp 

cảnh quan môi trường, làm cho đời sống văn hoá tinh thần ngày càng phong phú hơn. 

Hiện nay trong quá trình hội nhập kinh tế thế giới, chúng ta nhận thức sâu sắc rằng toàn cầu hoá là cơ hội để văn hoá Việt Nam học hỏi và phát huy các giá trị của mình. Song chúng ta cũng đối mặt với các thách thức to lớn của quá trình toàn cầu hoá đối với các giá trị truyền thống dân tộc. Logíc tồn tại của nền văn hoá dân tộc hiện nay đang diễn ra trong hai quá trình: quá trình đẩy nhanh sự hợp tác trao đổi và quá trình gia tăng bản sắc của dân tộc. Hai quá trình này thống nhất biện chứng trong quá trình toàn cầu hoá. Chúng ta nhất thiết phải mở cửa, phải hội nhập để đón nhận những giá trị mới của nhân loại, đó là lẽ sống còn của dân tộc nhưng mở cửa để hội nhập và phát triển, mở cửa phải giữ vững nền độc lập dân tộc và gắn liền với chủ nghĩa xã hội, giữ được cơ cấu và giá trị nội sinh của văn hoá dân tộc. 

Trong quá trình hội nhập kinh tế thế giới và trong xu thế toàn cầu hoá, các quan hệ kinh tế sẽ mang lại sự hưởng thụ các sản phẩm vất chất và tinh thần của nhân loại với giá rẻ hơn, tiện nghi thuận lợi hơn song nó có khả năng thúc đẩy lối sống tiêu thụ thực dụng, làm tha hoá nhân cách, làm rối loạn những giá trị xã hội, nó phá vỡ sự cân bằng của môi trường truyền thống, nó thương mại hoá không ít các hoạt động văn hoá và quan hệ xã hội. Hệ giá trị làng xã Việt Nam với một cơ cấu cộng đồng bền chặt đang phải thử thách trước làn sóng đầu tư trong quá trình toàn cầu hoá. Các mối quan hệ trong gia đình, làng xóm có phần lỏng lẻo dần. Khát vọng làm giàu của các thế hệ đặc biệt là thanh niên đang gia tăng trước thời cơ và vận hội này với không ít lệch lạc làm thay đổi cơ cấu giá trị của nền kinh tế cũ để chuyển sang nền kinh tế thị trường. 

Việt Nam đã tham gia hội nhập Hiệp hội các nước Đông Nam á (aSEAN), tham gia diễn đàn hợp tác kinh tế châu á - Thái Bình Dương (APEC) tiến tới gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) nhằm liên kết các giá trị khu vực và quốc tế trong bối cảnh toàn cầu hoá và khu vực hoá gia tăng mạnh mẽ. Chúng ta cũng bước đầu xây dựng một chiến lược giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc. Trong chiến lược này, văn hoá được coi là nền tảng tinh thần của xã hội, văn hoá vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển kinh tế-xã hội. Để Việt Nam phát triển được trong quá trình toàn cầu hoá, trước hết phải quan tâm xây dựng nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Nền văn hoá đó xác lập hệ giá trị cơ bản là yêu nước và tiến bộ với nội dung cốt lõi là lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưỏng Hồ Chí Minh làm định hướng và thước đo giá trị. 

Các giá trị văn hoá là nhân tố tích cực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, góp phần 

thay đổi nếp nghĩ, cách làm, kích thích sáng tạo, năng động trong nền kinh tế thị trường 

nhưng bên cạnh đó những phản giá trị như chủ nghĩa cá nhân, lối sống tiêu thụ … xuất 

hiện đã làm thay đổi bản chất nhân cách của con người và các quan hệ xã hội, kích 

thích chủ nghĩa cá nhân, tính vị kỷ…Hơn lúc nào hết, ngày nay văn hoá phải góp phần 

bảo vệ và phát huy những giá trị văn hoá đích thực để thúc đẩy và hướng dẫn sự phát 

triển và hoàn thiện nhân cách của con người trước những thách thức của toàn cầu hoá 

và kinh tế thị trường. 

Nếu chúng ta cho rằng văn hoá là hệ thống các giá trị, các truyền thống, các thị 

hiếu và lối sống được các cộng đồng sáng tạo nên qua lịch sử phát triển hàng thế kỷ, 

dựa vào đó từng dân tộc khẳng định bản sắc riêng của mình, thì rõ ràng văn hoá không 

đứng ngoài mà nằm ở trong, là nhân tố nội sinh của sự phát triển kinh tế - xã hội. Văn 

hoá với vai trò của mình làm nền tảng và định hướng cho cái đúng, cái hay, cái đẹp 

trong tư duy của nhà chiến lược, trong suy nghĩ của nhà hoạch định chính sách, trong 

hành vi ứng xử của doanh nhân, trong ngoại giao và trong hoạt động du lịch… 

Từ Đại hội VI (1986) đến nay nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường, mở 

rộng kinh tế đối ngoại, bước vào ngưỡng cửa của công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất 

nước. Muốn thực hiện được tốt các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ đổi 

mới, điều quan trọng trước tiên là phải phát huy nguồn lực văn hoá, nâng cao trình độ văn hoá của toàn dân tộc. 

Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề ra những quan điểm cơ bản chỉ đạo sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hoá trong thời kỳ đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa: 

- Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc 

đẩy công cuộc xây dựng Chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. 

- Nền văn hoá mà chúng ta cần xây dựng là nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản 

sắc dân tộc mang nội dung cốt lõi là độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, kế thừa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu những tinh hoa văn hoá của nhân loại. 

- Nền văn hoá Việt Nam là nền văn hoá thống nhất mà đa dạng của một quốc gia 

dân tộc thống nhất; tổng hoà các tinh hoa văn hoá của các dân tộc anh em cùng chung sống trên mảnh đất Việt Nam. 

- Văn hoá là một mặt trận, người làm văn hoá là chiến sỹ trên mặt trận ấy. 

- Xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là sự nghiệp sáng tạo 

của toàn dân do Đảng lãnh đạo, đội ngũ trí thức gắn bó với nhân dân là lực lượng quan 

trọng. 

- Có chính sách đầu tư thích đáng cho văn hoá, văn nghệ, khoa học, giáo dục…, 

coi đầu tư cho văn hoá là đầu tư cho phát triển. Phát triển các hoạt động văn hoá, văn 

nghệ của Nhà nước, tập thể và các cá nhân bảo đảm định hướng chính trị của Đảng và 

Nhà nước, đồng thời bảo đảm quyền tự do sáng tạo của các nhà hoạt động văn hoá… 

Kết luận Hội nghị Trung ương 10 khoá IX của Đảng đã khẳng định: “Đảm bảo sự gắn kết giữa nhiệm vụ phát triển kinh tế là trọng tâm, xây dựng, chỉnh đốn Đảng là then chốt với không ngừng nâng cao văn hoá - nền tảng tinh thần xã hội… bảo đảm cho sự phát triển toàn diện và bền vững của đất nước” [33, tr.4]. 

1.2. Quan niệm về du lịch 

1.2.1. Khái niệm du lịch 

du lịch ngày nay đã trở thành một hiện tượng kinh tế xã hội phổ biến không chỉ 

ở các nước phát triển mà còn ở các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam. Mặc dù 

vậy cho đến nay không chỉ ở nước ta nhận thức về nội dung khái niệm du lịch vẫn chưa có sự thống nhất. 

Với những cách tiếp cận khác nhau, các học giả đã đưa ra những khái niệm khác 

nhau về du lịch: Theo từ nguyên, trong tiếng Anh “to tour" có nghĩa là dã ngoại; trong 

tiếng Pháp “tour“ có nghĩa là đi dạo chơi, leo núi, vận động ngoài trời; trong tiếng Việt, 

du lịch là một từ đã có từ lâu gắn liền với các chuyến đi: Kinh lý, tham quan, vãn cảnh, 

thăm viếng… của các nho sỹ, các tầng lớp vua chúa, quan lại, các nhà truyền giáo… 

Trong Từ điển tiếng Việt, du lịch được giải thích là “đi chơi cho biết xứ người" 

[71]. 

- Bác sỹ Nguyễn Khắc Viện cho rằng: “du lịch là sự mở rộng không gian văn hoá của con người” [72]. 

Kuns, học giả người Thụy Sĩ xác nhận: “du lịch là hiện tượng những người chỗ khác đi đến nơi không phải thường xuyên cư trú của họ bằng phương tiện vận tải và dùng các dịch vụ du lịch” [52, tr.29]. 

Hai học giả Hoa Kỳ là Mathieson và Wall gắn kết cả cách nhìn nhận về du lịch từ phía người đi du lịch và người kinh doanh du lịch. Các ông viết: “du lịch là sự di chuyển tạm thời của người dân đến ngoài nơi ở và làm việc của họ, là những hoạt động xảy ra trong quá trình lưu lại nơi đến và các cơ sở vật chất tạo ra để đáp ứng những nhu cầu của họ” [61, tr.11]. 

Năm 1963 với mục đích quốc tế hoá khái niệm du lịch, tại hội nghị Liên hợp 

quốc về du lịch họp ở Roma, các chuyên gia đã đưa ra định nghĩa về du lịch như sau: 

“du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tượng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ 

các cuộc hành trình và lưu trú của các cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở thường 

xuyên của họ với mục đích hoà bình. Nơi họ đến lưu trú không phải là nơi làm việc của 

họ” [61, tr.12]. 

Xuất phát từ hiện tượng du lịch, nhà nghiên cứu Trần Nhạn đã đưa ra một khái niệm 

khá toàn diện về bản chất đích thực, cơ bản của du lịch: “du lịch là quá trình hoạt động của 

con người rời khỏi quê hương đến một nơi khác với mục đích chủ yếu là được thẩm nhận những giá trị vật chất và tinh thần đặc sắc, độc đáo khác lạ với quê hương, không nhằm mục đích sinh lợi được tính bằng đồng tiền” [52, tr.30]. 

Như vậy các định nghĩa về du lịch nói trên đã tiếp cận khái niệm du lịch theo 

nghĩa rộng hơn, không chỉ đề cập du lịch đối với khách du lịch vãng lai mà còn thêm 

vào đó các hoạt động kinh doanh của các cơ sở và cá nhân phục vụ cho các nhu cầu của 

khách du lịch đi qua và ở lại (như việc vận chuyển, phục vụ ăn uống, nghỉ ngơi, hướng 

dẫn tham quan, giải trí…) và các giá trị văn hoá tinh thần thu nhận được trong quá trình 

du lịch. Khái niệm du lịch trong Luật du lịch của Việt Nam cũng xuất phát từ cái nhìn 

toàn diện này: 

“du lịch là các hoạt dộng có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm thoả đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định” [42, tr.9]. 

1.2.2. Vai trò của du lịch đối với sự phát triển kinh tế - xã hội 

Ngày nay du lịch đã trở thành một nhu cầu không thể thiếu được trong đời sống xã hội. du lịch đã khẳng định được vai trò to lớn trong nền kinh tế quốc dân của các nước như một ngành “công nghiệp không khói ”. 

Trong những năm gần đây, hoạt động du lịch đang trở nên phổ biến trên toàn cầu và phát triển với tốc độ nhanh. Theo số liệu của Tổ chức du lịch thế giới thì năm 1950 toàn thế giới có 25 triệu du khách, đến năm 1990 con số này đã lên tới 450 triệu (tăng 18 lần sau 20 năm). Tính riêng trong vòng mười năm gần đây số khách du lịch quốc tế đã tăng từ 339 triệu năm 1986 lên 592 triệu năm 1996 và đến năm 2000 con số này đạt tới 637 triệu và khoảng 937 triệu vào năm 2010. 

Theo tính toán của các chuyên gia du lịch quốc tế, chỉ trong vòng 36 năm (từ 1960 - 1996) thu nhập từ du lịch của thế giới đã tăng 62 lần (từ 6,8 tỷ USD năm 1960 tăng lên 423 tỷ USD năm 1996), riêng năm 1995 ngành du lịch toàn cầu đã tạo việc làm cho 212 triệu người và dự tính đến năm 2005 con số này sẽ lên tới 338 triệu trên phạm vi toàn thế giới. 

Nhiều tài liệu nghiên cứu cũng đã chỉ rõ: du lịch là ngành lớn nhất thế giới, tính 

theo sản phẩm thu được, là ngành đứng đầu về thu thuế, là ngành có khả năng nhất 

 trong việc tạo công ăn việc làm cho người lao động, giảm tỷ lệ thất nghiệp lao động. Từ 1990-1993, số người làm việc trong ngành du lịch tăng nhanh hơn 50% so với tốc độ tăng công ăn việc làm trên thế giới. Hội đồng du lịch và Kinh doanh du lịch thế giới ước tính: du lịch và kinh doanh du lịch tạo ra cho 144 triệu việc làm trên thế giới từ 2000 đến 2005, trong đó 112 triệu là ở các nước đang phát triển thuộc khu vực châu á -

Thái Bình Dương. Họ đã tính số tiền khách du lịch chi trả cho các chuyến du lịch sẽ tăng từ 450 tỷ USD năm 1998 lên 555 tỷ USD năm 2000 và 1500 tỷ USD vào năm 2010. Như vậy sau 20 năm nữa du lịch rất có thể sẽ trở thành ngành kinh tế phát triển mạnh hàng đầu thế giới [75] 

Với đường lối đổi mới toàn diện của Đảng và Nhà nước, từ năm 1986 đến nay, 

ngành du lịch Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể. Chương trình hành 

động quốc gia về du lịch với tiêu đề: “Việt Nam - Điểm đến của thiên niên kỷ mới” đã 

mạng lại cho du lịch Việt Nam những kết quả quan trọng, góp phần đẩy nhanh sự phát 

triển kinh tế - xã hội, thay đổi diện mạo và khẳng định tầm vóc của du lịch nước ta, rút 

ngắn khoảng cách tụt hậu so với các nước trong khu vực. Qua chương trình này có 42 

tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đã thành lập Ban chỉ đạo Phát triển du lịch, 14 

Bộ, Ngành có chương trình, kế hoạch phối hợp triển khai chương trình. Đây là tiền đề 

quan trọng huy động nguồn sức mạnh tổng hợp cho phát triển du lịch. 

Ngành du lịch thời gian qua đã tổ chức hàng loạt các lễ hội và liên hoan văn hoá 

- du lịch lớn trong cả nước, thu hút một lượng lớn du khách trong và ngoài nước: 

Festival Huế tổ chức hai năm một lần, Đêm rằm phố cổ Hội An, Liên hoan du lịch đất 

Phương Nam, Lễ hội văn hoá - du lịch 100 năm Đà Lạt, 110 năm Sapa, Năm du lịch Hạ 

Long, Năm du lịch Điện Biên Phủ và hàng chục các lễ hội truyền thống được khôi phục 

và nâng cấp phục vụ mục đích du lịch. Hàng chục vạn ấn phẩm quảng bá du lịch bằng 

nhiều thứ tiếng đã được phát hành. Hình ảnh cô gái Việt Nam và tiêu đề “Việt Nam -

Điểm đến của thiên niên kỷ mới” đã tạo nên sự quen thuộc, gần gũi đối với mọi người 

trên thế giới. Nhờ những hoạt động du lịch văn hoá nói trên chúng ta đã thu hút được 

lượng khách quốc tế khá đông đảo mặc dầu phải đương đầu với không ít khó khăn 

thách thức do khách quan đưa lại. Theo thống kê của Tổng cục du lịch, lượng khách 

quốc tế đến nước ta giai đoạn 2000-2004 tăng gần một triệu lượt người, khách nội địa tăng 3,5 triệu lượt. Năm 2000, năm đầu tiên thực hiện chương trình, lượng khách quốc tế đạt 2,14 triệu lượt tăng 20,1% so với 1999 và gấp 8,4 lần so với năm 1990, khách nội địa đạt 11,2 triệu lượt người, tăng 5,7% so với năm 1999. Thu nhập xã hội từ du lịch đạt 1,2 tỷ USD, tăng 19% so với năm 1999. Riêng năm 2004 đã đón được 2.927.837 lượt khách quốc tế, 14 triệu lượt khách nội địa, thu nhập xã hội từ du lịch đạt 1,65 tỷ USD, tăng 18% so với năm 2003 [37, tr.53]. 

Đánh giá về kết quả hoạt động du lịch trong thời gian qua đồng chí Vũ Khoan, 

Phó Thủ tướng Chính phủ kiêm Trưởng ban chỉ đạo Nhà nước về du lịch đã nhận định: 

Hoạt động du lịch khởi sắc đã tạo ra khả năng tiêu thụ tại chỗ cho hàng hoá và dịch vụ sản xuất trong nước, khôi phục nhiều nghề thủ công truyền thống, góp phần vào sự phát triển của hàng không, văn hoá - thông tin và các ngành khác liên quan đến du lịch, tạo nhiều việc làm mới, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế cả nước và từng địa phương, thực hiện chính sách xoá đói giảm nghèo, mở rộng giao lưu giữa các vùng, miền trong nước và quốc tế [37, tr.53]. 

1.3. Mối quan hệ giữa văn hoá và du lịch 

Giữa văn hoá và du lịch luôn có mối liên hệ khăng khít, mật thiết. Đó là khai thác và phát huy các di sản và giá trị văn hoá, một bộ phận thiết yếu nhất của nguồn tài nguyên du lịch, việc phát triển du lịch hướng vào mục tiêu văn hoá, nâng cao tố chất văn hoá trong kinh doanh du lịch… 

1.3.1. Di sản văn hoá, giá trị văn hoá là nguồn lực cho phát triển du lịch 

Chúng ta đã nhận thức ngày càng sâu sắc hơn vị trí đặc biệt quan trọng của văn hoá Việt Nam đối với sự phát triển toàn diện đất nước về kinh tế, chính trị, xã hội trong đó có du lịch, một ngành kinh tế đang trở thành mũi nhọn trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội nước ta trong thế kỷ XXI. 

Nhiều người đã khẳng định rằng nếu không có truyền thống, vẻ đẹp độc đáo, những giá trị và công trình văn hoá thì du lịch Việt Nam sẽ không phát triển mạnh được, sẽ mất đi sự hấp dẫn riêng của nó. 

 Trong Luật du lịch được ban hành năm 2005 thì tài nguyên du lịch được xác định là “cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên, di tích lịch sử - văn hoá, công trình lao động sáng tạo của con người và các giá trị nhân văn khác có thể được sử dụng nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch, là yếu tố cơ bản để hình thành các khu du lịch, tuyến du lịch, đô thị du lịch” [42, tr.9]. 

Với nhận định trên, có thể khẳng định rằng phần lớn tài nguyên du lịch là các giá 

trị, các thành tựu, các công trình văn hoá của dân tộc trong sự gắn bó với môi trường tự 

nhiên và xã hội. Bên cạnh đó, tài nguyên du lịch còn gắn trực tiếp với tiến trình lịch sử 

của đất nước, với truyền thống văn hoá của dân tộc qua các thời kỳ lịch sử khác nhau. 

Như vậy, đối với du lịch, đặc biệt đối với du lịch bền vững, văn hoá trở thành tài 

nguyên tạo nên sự hấp dẫn có chiều sâu nhất đối với du lịch. Và sở dĩ du lịch là một 

ngành kinh tế có sức thu hút mạnh mẽ bởi vì trong nó có hàm chứa nội dung văn hoá 

sâu sắc và phong phú. Để du lịch phát triển bền vững thì nó phải tuân thủ một yêu cầu 

khách quan hết sức nghiêm ngặt là phải đảm bảo sự bền vững về văn hoá. Việc khai 

thác các giá trị văn hoá nhằm phục vụ nhu cầu du lịch hiện tại song không được làm tổn 

hại đến các giá trị văn hoá, phải bảo tồn các di sản văn hoá cho các thế hệ mai sau. 

Theo số liệu thống kê của Bộ Văn hoá - Thông tin đến năm 2001, Việt Nam có tổng số di tích văn hoá đã được Nhà nước công nhận và xếp hạng là 2.597, trong đó: 

- Di tích lịch sử là 1266. 

- Di tích kiến trúc nghệ thuật là 1205. - Di tích khảo cổ là 38. 

- Danh lam thắng cảnh là 88. 

(Đặc biệt trong số này có 6 di sản văn hoá được thế giới công nhận là di sản thế giới đó là: Cố Đô Huế (Thừa Thiên - Huế); Vịnh Hạ Long (Quảng Ninh); Khu phố cổ Hội An (Quảng Nam); Khu di tích Mỹ Sơn (Quảng Nam); Vườn quốc gia Phong Nha -

Kẻ Bàng (Quảng Bình); Nhã nhạc cung đình Huế (Thừa Thiên - Huế).) 

Đó là những di sản văn hoá độc đáo ở mọi vùng, miền của đất nước nơi lưu giữ 

bao chiến công, hào hùng của dân tộc Việt Nam, nơi ẩn chứa với những giá trị nhân 

 bản sâu sắc, độc đáo của dân tộc Việt Nam trong suốt trường kỳ dựng nước và giữ nước, tất cả hợp thành bản anh hùng ca bất hủ của dân tộc. 

Các di sản văn hoá có mặt ở hầu hết ở các địa phương trên cả nước từ miền ngược đến miền xuôi, từ nông thôn đến thành thị, đó là lợi thế để ngành du lịch phát huy các di sản văn hoá trong tổ chức hoạt động du lịch. Có thể khẳng định rằng tiềm năng to lớn của du lịch Việt Nam nằm trong văn hoá dân tộc. 

Chẳng hạn, Chùa Việt Nam là điểm hẹn rất hấp dẫn của khách du lịch quốc tế và nội địa. Đây vừa được coi là nơi linh thiêng thu giữ khí trời đất, vừa luôn gắn liền với xóm làng, vừa là nơi giải toả và thanh lọc tâm hồn con người. Vì vậy nó có sức hẫp dẫn lôi cuốn mạnh mẽ du khách, trở thành yếu tố không thể thiếu được trong tổ chức các loại hình du lịch, các cuộc hành hương của du khách trong và ngoài nước. 

ở hà Nội, số chùa đã được công nhận là di tích lịch sử văn hoá là 116 chùa, trong đó có nhiều chùa nổi tiếng như chùa Một Cột, chùa Trấn Quốc, chùa Cổ Loa… 

Hà Tây có 90 chùa được công nhận, trong đó có nhiều chùa là di sản quý hiếm 

của cả nước như chùa Thầy, chùa Tây Phương, chùa Trầm, chùa Trăm Gian, chùa Hương, chùa Đậu, chùa Mía… 

ở Bắc Ninh, Bắc Giang có tới 44 chùa được công nhận là di tích, trong đó có chùa Phật Tích, chùa Dâu nổi tiếng. 

ở Nam Định có chùa Keo, chùa Cổ Lễ... 

ở Nam Bộ các ngôi chùa Khơmer có vị trí đặc biệt đối với đồng bào Khơmer và đối với cả vùng đồng bằng sông Cửu Long. Và chùa là nơi giáo dục toàn dân, là thư tàng cổ, là điểm gặp gỡ vui chơi của dân phum sóc trong các ngày lễ. Bên cạnh đó chúng ta lại tự hào với những địa đạo, những khu căn cứ cách mạng, nhà tù chính trị như địa đạo Củ Chi, nhà tù Côn Đảo, Hoả Lò… đó là những di tích, những bằng chứng sống của cuộc chiến tranh khốc liệt mà oai hùng của Đảng và nhân dân ta trong thế kỷ XX. Những di tích đó đã và đang được bảo tồn, phát huy. Du khách về đây là dịp hồi tưởng về quá khứ chiến tranh yêu nước và cách mạng, các di tích đó có tính giáo dục cao về truyền thống anh hùng của dân tộc Việt Nam. Cùng với các di tích lịch sử văn hoá như là những tài nguyên tĩnh thì các loại 

hình văn hoá phi vật thể là tài nguyên động của du lịch Việt Nam. Tính chất động của 

nó đặc biệt do gắn liền với hoạt động của con người, tái hiện, tái tạo của bản thân con 

người trong quá khứ và hiện tại làm sống lại lịch sử trong tính toàn vẹn, tính hình 

tượng cụ thể cảm tính, sinh động của nó, tạo nên môi trường du lịch độc đáo và sức hấp 

dẫn kỳ lạ đối với khách du lịch từ nơi xa đến (những lễ hội dân gian, những chương 

trình nghệ thuật cổ truyền, những làn điệu dân ca…) chẳng hạn như Ca Huế và Hò Huế 

là loại hình ca hát được mọi người ưa chuộng thường được biểu diễn trên một con đò 

lững lờ trôi giữa dòng Hương Giang. Du khách đến Huế sau những ngày tham quan các 

di tích - lịch sử văn hoá, thắng cảnh được thả mình trên dòng Hương Giang nghe hò thả 

tâm hồn mình vào những câu  “nam ai nam bằng" trải dài như bất tận, lửng lơ trong 

không gian, một phần như chùng chình, giăng túi trên mặt nước nghe lưu luyến, nỉ non, 

xốn xang lòng người. Cùng với nó là những điệu múa cung đình Huế, những tiết mục 

múa rối nước Thăng Long- Hà Nội, những làn điệu dân ca mượt mà sâu lắng của người 

dân quan họ Bắc Ninh. 

Điều đáng quí và độc đáo hơn cả, tạo nên sức hấp dẫn của du lịch là nguồn di sản văn hoá phi vật thể được truyền bá từ ngàn năm lịch sử. Yêu nước là truyền thống quí báu của dân tộc. Lòng yêu nước của dân tộc đã tô thắm lịch sử bốn ngàn năm dựng nước và giữ nước. Truyền thống đó đã được giáo dục và lưu truyền cho các thế hệ mai sau. Phát huy tinh thần yêu nước chính là khẳng định bản lĩnh của con người và Tổ quốc Việt Nam trên trường quốc tế nhất là trong hoạt động du lịch. 

Ngoài các di tích, các lễ hội và truyền thống ngàn năm của dân tộc, chúng ta còn 

có rất nhiều di sản lễ hội của đồng bào các dân tộc như các lễ hội của đồng bào dân tộc 

Tây Bắc, Tây Nguyên, Tây Nam Bộ luôn có sức hẫp dẫn kỳ lạ đối với du khách. Nếu 

chúng ta biết cách khai thác, tổ chức tốt kết hợp với các tua du lịch, chúng ta có thể vừa 

bảo tồn các lễ hội, vừa coi lễ hội đó như là một hoạt động du lịch. Theo ý kiến của một 

số nhà nghiên cứu văn hoá thì một số tỉnh, thành như ở Bắc Ninh, Lạng Sơn, Vĩnh 

Phúc, Hà Nội, Hải Dương, Nam Định, Bắc Giang, Thái Bình hàng năm có rất nhiều lễ 

hội. Dĩ nhiên, không phải tất cả các lễ hội đều trở thành nội dung hoạt động du lịch, nhưng chứng tỏ rằng di sản văn hoá của chúng ta là một tài nguyên độc đáo, quí giá của du lịch. 

Nguồn lực văn hoá đa dạng và phong phú của 54 dân tộc anh em trong cộng đồng các 

dân tộc Việt Nam, được kết tinh từ tài năng, trí tuệ, tâm hồn con người Việt từ ngàn đời, đồng 

thời là kết tinh của quá trình giao lưu, tiếp thu tinh hoa văn hoá của các dân tộc trên thế giới, 

đã tạo nên sự đa dạng về văn hoá, sự phong phú của các lễ hội, các phong tục tập quán của các 

dân tộc Việt Nam. 

Có thể nói, văn hoá là nguồn tài nguyên chủ yếu của du lịch. Môi trường thiên 

nhiên và môi trường văn hoá, nhân văn có vai trò đặc biệt quan trọng đối với du lịch vì 

chúng chính là nguồn tài nguyên, là yếu tố cơ sở cho phát triển du lịch. Ngày nay, xu 

hướng du lịch sinh thái, du lịch cảnh quan và du lịch văn hoá đang trở thành những loại 

hình du lịch chủ yếu trong xu thế phát triển của ngành du lịch. ở nhiều nước trên thế 

giới kinh nghiệm cho thấy rằng nếu quốc gia nào có truyền thống văn hoá lâu đời, có 

nhiều danh lam thắng cảnh thì quốc gia đó sẽ có thị trường du lịch hấp dẫn. 

Số liệu thống kê của một số nghiên cứu do Uỷ ban châu Âu tiến hành cho thấy 

20% du khách đến châu Âu với động cơ văn hoá, 60 % du khách người châu Âu quan 

tâm đến việc tìm hiểu, khám phá các sự kiện, hiện tượng văn hoá trong chuyến đi của 

họ. 

Văn hoá còn góp phần cấu thành nên môi trường văn hoá cho du lịch. Văn hoá làm cho du khách sung sướng, vừa lòng, những tình cảm tốt lành, những kỷ niệm đẹp cho du khách sau những chuyến đi. Văn hoá cung cấp tri thức, các phép ứng xử văn minh lịch sự cho hoạt động du lịch. 

Một trong những lĩnh vực góp phần phát triển tốt cho lễ hội là du lịch. Mặt khác du lịch cũng tìm thấy ở lễ hội một chỗ dựa vững chắc, một kho tàng phong phú để khai thác nhằm phát triển sự nghiệp của mình. 

Trong các cuộc hội nghị bàn về chiến lược phát triển văn hoá Việt Nam đến năm 

2010, nhiều ý kiến cho rằng không có yếu tố truyền thống, vẻ đẹp độc đáo, những giá 

trị và công trình văn hoá, du lịch Việt Nam sẽ không phát triển mạnh được, sẽ mất đi sự 

hấp dẫn riêng của nó. Vì du lịch chính là để hiểu hơn văn hoá Việt Nam đặc biệt là văn hoá truyền thống dân tộc Việt Nam với 54 dân tộc anh em mang sắc thái khác nhau, 

song cùng hoà quyện với sắc thái thiên nhiên tạo thành bức tranh văn hoá hết sức độc 

đáo giàu truyền thống được lưu truyền trong các bảo tàng, sự khéo léo của các làng 

nghề truyền thống, cách xử sự nồng nhiệt đậm đà thú vị qua các món ăn ẩm thực, 

phong tục tập quán riêng qua các lễ hội…Số liệu thống kê thời gian qua cho biết: 

+ Có gần 30.000 lượt khách trong nước và quốc tế đến tham dự Lễ hội 100 năm Sapa. 

+ 77.000 lượt khách dự tại chương trình Tháng Tám - Nha Trang - Điểm hẹn + Mê Kông Fetival 2003 thu hút gần 120.000 lượt khách 

+ Lễ Hội Chùa Hương đón 356.524 năm 2004 

+ Đền Hùng trên 1.000.000 lượt khách 

+ Fetival Huế là 1.200.000 lượt khách. 

Việc tổ chức lễ hội văn hoá du lịch đã trở thành hoạt động quảng bá tiềm năng 

thúc đẩy hợp tác du lịch, tạo ra nhiều sản phẩm du lịch độc đáo thu hút khách khắp mọi 

nơi. Sự thành công của các sự kiện văn hoá du lịch không chỉ được thể hiện bằng số 

lượng khách đến tham dự mà còn ở chỗ sự tham gia phối hợp tổ chức của nhiều cấp, 

nhiều ngành trong khoảng thời gian dài trên các mặt: hoàn thiện cơ sở hạ tầng, tạo ra 

sản phẩm mới, chỉnh trang môi trường, cảnh quan, giáo dục tuyên truyền cộng đồng địa 

phương đến công tác xúc tiến quảng bá... Vấn đề này cũng khẳng định ngành du lịch 

đang dần dần có vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế - xã hội của nhiều địa phương. 

Ngoài ra, hiệu quả của các sự kiện văn hoá lễ hội du lịch còn được đánh giá qua những 

lợi ích mang lại cho cộng đồng dân cư. Khi cộng đồng dân cư được chia xẻ lợi ích, họ 

sẽ tự biết bảo vệ nguồn tài nguyên phục vụ phát triển du lịch bền vững. 

1.3.2. Văn hoá là mục tiêu của phát triển du lịch 

Văn hoá và du lịch có mối quan hệ biện chứng với nhau. Phát huy bản sắc, 

truyền thống văn hoá trong kinh doanh du lịch, tạo động lực cho kinh doanh du lịch 

phát triển. Bất kỳ một ngành kinh tế nào cũng đều hướng tới lợi nhuận, để đạt tới lợi 

nhuận có rất nhiều phương thức khác nhau trong đó có việc phát huy nhân tố con 

người. Các nhà quản lý doanh nghiệp phải lấy nó làm động lực để thúc đẩy sản xuất. Đồng thời với việc nhận thức rõ vai trò của những nhân tố truyền thống văn hoá trong kinh doanh du lịch như phong tục, tập quán, nếp sống… được sử dụng như một phương thức kinh doanh. 

Yếu tố truyền thống văn hoá trong kinh doanh du lịch có vai trò quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh của du lịch. Muốn có hiệu quả trong kinh doanh điều quan trọng không chỉ thoả mãn nhu cầu của khách bằng cơ sở vật chất của mình mà điều quan trọng hơn chiếm được tình cảm của khách qua việc phát huy truyền thống, bản sắc văn hoá dân tộc. 

du lịch vừa là ngành dịch vụ, vừa là ngành sản xuất, vừa tiêu thụ sản phẩm của 

chính mình. Trong du lịch phần lớn các dịch vụ đều do con người thực hiện. Khách sạn 

là nơi tiếp đón và phục vụ rất nhiều đối tượng khác nhau về mục đích thăm viếng, quốc 

tịch, dân tộc… Ngay cách cư xử cũng thể hiện những phong tục tập quán khác nhau. 

Người Hàn Quốc chào nhau bằng cách cúi gập người, người châu Âu hay bắt tay khi 

giao tiếp, người Việt là nụ cười thân mật nở trên môi. Người Việt ta có câu: 

"Lời nói chẳng mất tiền mua 

Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau” Người Trung Quốc thì cho rằng: 

“Nếu không biết cười thì đừng bao giờ mở nhà hàng”. 

Giao tiếp là một yếu tố rất quan trọng quyết định đến hoạt động du lịch. Trong điều kiện nước ta còn nghèo, kinh tế chưa phát triển, lòng hiếu khách, vẻ thanh lịch, sự tự tin trong giao tiếp ứng xử đối với khách nhất là khách quốc tế là điều rất cần thiết. Vì vậy những người làm du lịch đã phải hình thành cho mình một phong cách giao tiếp, ứng xử mang cốt cách Việt Nam nghĩa là mến khách, tôn trọng những nhu cầu chính đáng của khách, khéo léo lịch sự, nhã nhặn, bình đẳng với mọi người. Đó cũng là truyền thống văn hoá và nhân cách của người Việt Nam. 

Trang phục truyền thống với những gam màu sắc là yếu tố góp phần tạo cho 

khách cảm giác thoải mái khi sử dụng dịch vụ. Mỗi khách sạn đều chọn cho mình một 

kiểu trang phục phù hợp với điều kiện kinh doanh, điều kiện môi trường nơi hoạt động. 

Trang phục cũng là nét đẹp thể hiện sự tôn trọng đối với khách. Cảm nhận đầu tiên khi khách đến cơ sở du lịch tốt hay xấu là phụ thuộc vào thái độ, cử chỉ, trang phục của người đón tiếp. Nhiều khách sạn đã biết chọn cho mình kiểu trang phục mang sắc thái độc đáo, hài hoà với khung cảnh. Qua đó phần nào đánh giá được trình độ tổ chức của khách sạn đó. 

Việt Nam là quốc gia có  54 dân tộc, mỗi dân tộc đều có sắc thái trang phục 

riêng. Kế thừa kho tàng phong phú về trang phục với những chất liệu như lụa, gấm, thổ 

cẩm… những người làm du lịch đã sáng tạo, áp dụng phù hợp với cơ sở của mình. 

Trang phục đã góp phần không nhỏ tạo ra sự thành công trong nghi thức ngoại giao, 

trong tiếp tân, trong các chương trình lễ hội của các vùng miền trên đất nước. 

Hoạt động của du lịch nhìn từ góc độ nào cũng gắn với tự nhiên. Các yếu tố tự 

nhiên như khí hậu, tài nguyên… thường xuyên thay đổi và tác động đến cung cầu du 

lịch. 

Con người là tổng hoà các mối quan hệ xã hội, nếu như phương Tây có xu hướng cải tạo tự nhiên thì phương Đông nói chung, con người Việt Nam nói riêng lại có xu hướng hoà đồng với thiên nhiên. Họ yêu thiên nhiên và sống gắn bó với thiên nhiên vì họ hiểu những giá trị, những lợi ích to lớn mà thiên nhiên ban tặng họ: 

“ Rừng vàng, biển bạc, đất phì nhiêu”. 

Lối ví von như vàng, như bạc không chỉ có nghĩa là thiên nhiên giàu có mà chứng tỏ thiên nhiên trong tâm khảm người Việt là vô cùng quí giá, là nguồn sống, nguồn của cải vật chất mà con người phải tôn trọng, bảo vệ, giữ gìn không chỉ cho thế hệ hôm nay mà cả cho thế hệ mai sau. 

Nguồn cảm hứng thẩm mỹ sâu sắc trước thiên nhiên, con người đã khám phá, xây dựng những công trình kiến trúc như đền, chùa, miếu mạo…, tuy không đồ sộ hoành tráng nhưng hài hoà với khung cảnh thiên nhiên và phù hợp với tâm thức của người Việt như các di tích lịch sử của Một Cột, chùa Trấn Quốc, Đền Hùng, Cố Đô Huế… Đây thực sự là hệ sinh thái nhân văn đẹp, hài hoà giúp cho con người cảm nhận sự thư giãn, sự linh thiêng trong các dịp lễ hội. 

Trước những vấn đề của cuộc sống, trước sức ép ngày càng tăng của công việc 

đô thị hoá, con người ngày càng có nhu cầu tìm đến với thiên nhiên, du lịch sinh thái. 

Loại hình du lịch gắn với thiên nhiên - du lịch sinh thái đang trở thành một hướng khai thác không thể thiếu được trong chính sách phát triển du lịch của các quốc gia. 

So với nhiều quốc gia trên thế giới, cảnh quan thiên nhiên Việt Nam còn khá 

hoang sơ, nhiều nơi con người còn chưa khám phá, rất phù hợp với loại hình du lịch thiên nhiên, du lịch xanh… Với đất nước có nhiều dân tộc với những nét văn hoá bản địa hấp dẫn, đầy hứa hẹn những tiềm năng cho việc khai thác và phát triển du lịch. Khai thác tốt và hợp lý với những chính sách phù hợp việc phát triển loại hình du lịch sinh thái chính là phát huy tốt mối quan hệ giữa con người với tự nhiên trong hoạt động du lịch. Đứng ở góc nhìn văn hoá, du lịch sinh thái chính là sự biểu hiện rõ rệt cho mối quan hệ giữa con người với tự nhiên. 

Việt Nam là nước nông nghiệp, mọi hoạt động kinh tế, xã hội, văn hoá của mỗi người dân trong đó có hoạt động du lịch đã chi phối mạnh mẽ tới hành động thái độ ứng xử của con người với tự nhiên. 

Đẩy mạnh phát triển du lịch nhưng đồng thời phải tích cực bảo vệ môi trường sinh thái. Nếu hoạch định chính sách phát triển du lịch không có nội dung “phát triển bền vững”, đảm bảo đáp ứng nhu cầu của hiện tại mà không làm tổn hại đến đáp ứng nhu cầu của thế hệ mai sau thì việc khai thác du lịch không gắn với bảo vệ môi trường sẽ làm cho tự nhiên biến đổi nhanh chóng sẽ tác động tiêu cực đến du lịch. 

Hiện nay không ít khách than phiền về phí tham quan ở một số nơi quá đắt và 

môi trường ngày càng bị ô nhiễm. Tại một số điểm du lịch, khi cộng đồng địa phương 

được hưởng các lợi ích vật chất từ hoạt động du lịch thì ý thức về bảo vệ môi trường 

được cải thiện rõ rệt. Khi đó những tác động tiêu cực tới môi trường cũng được hạn chế 

đáng kể (như ở khu du lịch Ao Vua, Vườn Quốc gia Ba Vì…). Văn hoá là mục tiêu của 

phát triển du lịch bền vững và lành mạnh. Vì vậy những người hoạt động du lịch phải 

có tri thức văn hoá phong phú, kinh doanh có văn hoá, phong cách văn hoá trong ứng 

xử giao tiếp… 

1.3.3. du lịch thúc đẩy giao lưu văn hoá phát triển 

du lịch và văn hoá có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Mối quan hệ này được hình 

thành và củng cố dựa trên quá trình hình thành và phát triển một cách ngày càng đa dạng của các loại hình du lịch cũng như tốc độ phát triển nhanh chóng của du lịch trong nước, trong khu vực cũng như trên thế giới. 

Trong mối quan hệ với văn hoá, du lịch là yếu tố quan trọng đẩy mạnh giao lưu văn hoá giữa các vùng miền trong nước và giữa các quốc gia dân tộc trên thế giới. 

Sự phát triển của du lịch tác động trực tiếp và gián tiếp đến việc chấn hưng và bảo 

tồn các di sản văn hoá. du lịch đã tạo nên điều kiện thúc đẩy kinh tế - xã hội của các địa phương và của các dân tộc phát triển. Nói một cách khác, du lịch đã có tác động quan trọng vào đời sống văn hoá của xã hội. 

Doanh thu từ các hoạt động du lịch được sử dụng một phần cho việc tu bổ di 

tích, chỉnh lý các bảo tàng, đồng thời khôi phục các làng nghề truyền thống như mây 

tre, gốm, dệt thổ cẩm… biến chúng trở thành hàng hoá bán cho khách tham quan. 

Đối với các giá trị văn hoá phi vật thể, hoạt động du lịch trong thời gian quan đã phục hồi và làm sống lại những lễ hội dân gian, văn nghệ dân gian, sinh hoạt tín ngưỡng… phục vụ du khách. 

du lịch còn có ý nghĩa to lớn về mặt kinh tế, chính trị, xã hội và sinh thái. 

ý nghĩa xã hội quan trọng của du lịch là thông qua du lịch con người được thay đổi môi trường, có ấn tượng và cảm xúc mới, có điều kiện tiếp xúc với những thành tựu văn hoá phong phú và lâu đời của các dân tộc, đồng thời mở mang kiến thức đáp ứng lòng ham hiểu biết từ đó tăng thêm lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết quốc tế, hình thành những phẩm chất đạo đức tốt đẹp như lòng yêu lao động, tình bạn góp phần hình thành phương hướng đúng đắn trong mơ ước sáng tạo, trong kế hoạnh tương lai của con người. Điều này quyết định sự phát triển nhân cách của mỗi cá nhân trong xã hội. 

Trong thời gian du lịch, khách du lịch thường sử dụng các dịch vụ, hàng hoá và thường tiếp xúc với dân địa phương, thông qua các cuộc tiếp xúc đó, khách và dân bản địa đều được trau dồi và nâng cao sự hiểu biết lẫn nhau về văn hoá, lịch sử, những phong tục tập quán của khách và cả chủ nhà. 

du lịch là cầu nối hoà bình giữa các dân tộc. du lịch là giấy “thông hành của hoà 

bình” vì thông qua nó con người hiểu biết thêm các dân tộc trên thế giới, cảm thông và 

xích lại gần nhau hơn, thấy được cái hay cái đẹp mà con người đang khát vọng vươn tới vì ngày mai tốt đẹp hơn, qua đó mỗi dân tộc có sự chắt lọc, bổ sung, nâng cao nền văn hoá của mình. 

Để thế giới có thể tìm hiểu sâu sắc hơn về văn hoá Việt Nam, qua du lịch chúng 

ta đã giới thiệu nhiều di tích văn hoá, công trình văn hoá thiên tạo và nhân tạo của 

mình: Cố Đô Huế, Vịnh Hạ Long, di tích Mỹ Sơn, phố cổ Hội An, Vườn quốc gia Phong 

Nha - Kẻ Bàng…Tuần lễ du lịch Fetival Huế được tổ chức tại Cố Đô Huế là dịp để chúng 

ta giao lưu, trao đổi, hợp tác, làm cho chúng ta và bè bạn ngày càng “xích lại gần nhau 

hơn” trong không khí hữu nghị, đoàn kết đượm đà màu sắc văn hoá đa dạng, phong phú. 

Có thể nói các hoạt động giao lưu văn hoá giữa nước ta với các nước trên thế giới không ngừng tăng lên vừa phong phú về nội dung vừa đa dạng về hình thức trong thời gian qua là có sự đóng góp của hoạt động du lịch. Hoạt động này đã góp phần vào việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc. 

Ngoài những thành tựu đã đạt được kể trên, hoạt động giao lưu văn hoá qua du lịch cũng còn có một số hạn chế: 

Trước hết là về nhận thức tư tưởng, đạo đức, lối sống xuất hiện, tệ sùng bái 

nước ngoài, coi thường những giá trị dân tộc, chạy theo lối sống thực dụng cá nhân, vị 

kỷ đang gây tai hại đến thuần phong mỹ tục của dân tộc. Việc giao lưu văn hoá với 

nước ngoài chưa tích cực và chủ động, còn nhiều sơ hở, văn hoá phẩm độc hại vào 

nước ta còn nhiều, tác phẩm văn hoá có giá trị của ta giới thiệu với nước ngoài còn ít. 

Tuy nhiên, những tồn tại và thiếu sót trên cũng không làm mờ đi những thành tựu lớn 

về văn hoá và du lịch mà chúng ta đã đạt được trong quá trình giao lưu và hội nhập. 

Thực tế đã chứng tỏ đường lối và các chính sách của Đảng và Nhà nước ta đang phát 

huy tích cực, định hướng đúng đắn cho phát triển văn hoá và du lịch. 

Kết luận chương 1 

Văn hoá và du lịch có mối quan hệ qua lại hết sức mật thiết. Văn hoá là nguồn 

tài nguyên nhân văn vô cùng phong phú đặc sắc có thể tạo ra các sản phẩm du lịch độc 

đáo để thu hút khách du lịch, là nguồn tài nguyên chủ yếu của du lịch hiện nay. du lịch 

văn hoá đang trở thành một loại hình du lịch phổ biến và có hiệu quả cao. Hoạt động du 

lịch cũng có những tác động trở lại đối với văn hoá. du lịch chính là cầu nối để thúc đẩy trao đổi, giao lưu giữa các dân tộc quốc gia, cộng đồng với nhau đồng thời du lịch chính là động lực góp phần vào phát triển, giữ gìn bảo tồn và phát huy truyền thống văn hoá của dân tộc. Tuy nhiên sự phát triển du lịch cũng đang đặt ra cho văn hoá dân tộc những thách thức, những “nguy cơ bất ổn”. 

Thứ nhất: Đối với các di sản văn hoá, đặc biệt các di sản văn hoá vật thể có giá trị 

thì khách tham quan và sự bùng nổ số lượng khách đã trở thành mối nguy cơ đe doạ việc 

bảo vệ các di tích này. Sự có mặt quá đông của du khách cùng một thời điểm ở một di 

sản đã tạo nên những tác động cơ học, hoá học cùng với yếu tố khí hậu nhiệt đới gây nên 

những huỷ hoại đối với các di sản và các động sản phụ như các vật thờ, các dụng cụ 

trang trí. 

Thứ hai: Sự phát triển của các dịch vụ du lịch tự phát thiếu sự kiểm soát đã tác động mạnh mẽ đến cảnh quan văn hoá và môi trường sinh thái tại các khu di tích. Hiện tượng viết và khắc chữ lên một số di tích, sự ô nhiễm môi trường từ khói bụi, các loại rác thải… đang xảy ra tác động trực tiếp đến các di tích… 

Thứ ba: Các giá trị văn hoá vật thể và phi vật thể là các điểm nổi bật trong văn hoá của mỗi dân tộc. Do tác động của quá trình thương mại hoá, các giá trị này đang bị mai một. 

Thứ tư: Có sự xung đột giữa các giá trị văn hoá bản địa và văn hoá của du khách, 

đặc biệt là đối với thế hệ trẻ, nhiều nơi đã và đang diễn ra những thay đổi không lành 

mạnh từ lối sống truyền thống sang lối sống hiện đại được du nhập thông qua khách du 

lịch. 

Thứ năm: Sự phát triển du lịch kèm theo buôn bán trái phép đồ cổ. Do hám lợi một số kẻ xấu đã ăn cắp cổ vật ở các khu di tích, đào bới các lăng mộ cổ và gom nhiều hiện vật quý trong cộng đồng các dân tộc thiểu số ở vùng cao, vùng sâu để bán với khách du lịch. 

Thứ sáu: Kinh tế du lịch được thúc đẩy là một tác nhân làm tăng sự phân hoá giàu nghèo trong xã hội. Khắc phục được các thách thức và nguy cơ đó, văn hoá và du lịch nước ta chắc chắn sẽ phát triển mạnh mẽ, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội bền vững, toàn diện. 

Chương 2 

Mối quan hệ giữa văn hoá và du lịch 

Trên địa bàn Hà Nội 

2.1. Thực trạng bảo tồn và phát triển văn hoá nhằm phục vụ phát triển du

lịch

2.1.1. Di sản văn hoá Thăng Long Hà Nội nguồn lực cho phát triển du lịch Thủ đô 

2.1.1.1. Tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên 

Hà Nội là một thành phố cổ kính có tài nguyên thiên nhiên, cảnh quan hấp dẫn, 

là một thành phố của cây xanh và hồ đẹp, nơi gặp gỡ giữa trời đất, con người và các 

quần thể hoà quyện vào nhau tạo thành một bức tranh duyên dáng. Với những cây xanh 

gắn bó với con người không chỉ làm đẹp cảnh quan mà còn làm cho môi trường thoáng 

mát. Những đường phố cũng có nhiều nét đặc trưng riêng của nó. Đường Trần Hưng 

Đạo với nhiều cây sấu um tùm, đường Điện Biên Phủ có hàng cây đa xanh ngắt, đường 

Ngô Quyền có những cây me cổ thụ. “Mùa Hoa Sữa” có ở đường Nguyễn Du, “Hoàng 

Lan" có ở Phố Phan Đình Phùng. Phố Lý Thường Kiệt, Đường Bà Triệu có "Bằng 

lăng”. Bốn mùa Hà Nội cho ta đầy sắc hương của nhiều loại hoa lá quanh năm xanh tốt. 

Hoa làng Ngọc Hà, Quất Quảng Bá, Hoa đào Nhật Tân… Hà Nội thuộc hai hệ thống 

sông chính là Sông Hồng và Sông Thái Bình giàu phù sa, cung cấp đủ nước tưới tiêu 

cho đồng ruộng, cây trồng. Thành phố có rất nhiều sông nhỏ và hồ đẹp: Cả thảy có tới 

3.600 ha hồ ao với 27 hồ lớn, có thể trở thành nơi có điểm du lịch hấp dẫn. 

Hồ Gươm với Tháp Rùa, Đền Ngọc Sơn ngàn năm in bóng, đền được xây dựng 

trên Đảo Ngọc, với nhiều công trình liên hoàn tinh tế: cổng Nghi Môn, tháp Bút, đài 

Nghiên, cầu Thê Húc, lầu Đắc Nguyệt, đình Trấn Ba, tháp Rùa và ngôi đền chính. 

"Khen ai khéo hoạ dư đồ Giữa nơi thành thị có hồ xanh trong". 

Hồ đã gắn với huyền thoại lịch sử, chuyện xưa kể lại rằng: Khi xưa vua Lê Lợi khởi nghĩa Lam Sơn có tìm được lưỡi kiếm ở dưới sông. Lê Lợi đem kiếm báu dưới cờ kháng chiến suốt mười năm đánh đuổi quân Minh, rồi về đóng đô ở Thăng Long. Một hôm nhà vua dạo thuyền bên hồ Lục Thuỷ (tên Hồ Gươm) gặp một con Rùa, Rùa ngậm lấy lặn biến. Từ đó có tên là “Hồ Gươm” hay còn gọi là “hồ Hoàn Kiếm”. 

Hồ Gươm là trung tâm của thủ đô, là danh thắng lịch sử văn hoá lâu đời với truyền thuyết yêu nước chống giặc ngoại xâm đã gắn trong tâm trí của mỗi người dân Việt Nam. Hồ có sức lôi cuốn khách du lịch trong nước và quốc tế, là nơi giao lưu giữa nhân dân thủ đô và nhân dân các địa phương khác. 

Trung tâm Hà Nội còn có nhiều hồ khác như: Hồ Bảy Mẫu, hồ Thiền Quang, hồ Trúc Bạch, hồ Giảng Võ… đều là những cảnh quan đẹp và là nơi vui chơi giải trí của nhiều người. 

Đặc biệt tiềm năng vô tận của Hồ Tây còn được biết đến như một điểm du lịch 

đa dạng và đặc sắc không chỉ của Hà Nội mà còn của cả nước. Từ xa xưa, Hồ Tây đã là 

nơi thưởng ngoạn cảnh quan, nơi hành hương, nơi nghỉ dưỡng, vui chơi. Hồ Tây cũng 

là nơi tập trung khá nhiều di tích văn hoá với bề dầy lịch sử ngàn năm và xưa hơn nữa. 

Hồ Tây với diện tích chừng 500 ha nằm trong nội thành Hà Nội, hồ được ví như là lá phổi xanh lớn cho thủ đô, nơi tập trung đông dân cư với hoạt động kinh tế, giao thông dày đặc. Hồ được biết đến như một nhánh lớn bị chia cắt của Sông Hồng. Hồ Tây không chỉ là một không gian xanh mà còn được bao phủ bởi các lớp huyền thoại lịch sử và đượm chất văn hoá dân gian. Truyền thuyết kể lại rằng: 

“Thời nhà Lý, Vua cho đúc đồng đen thành một quả chuông lớn, đúc song, khi đánh thử chuông, có một con Trâu Vàng từ phương Bắc ngỡ là tiếng mẹ đã vùng chạy sang: Trâu chạy tìm, đất sụt thành hồ. Nhà vua phải cho ném chuông xuống hồ, Trâu mới yên. Từ đó, Trâu ở lại đáy Hồ Tây cho nên còn gọi là hồ “Trâu Vàng". 

Hiện nay bao quanh Hồ Tây là trên 60 di tích lịch sử - văn hoá có giá trị nhiều 

mặt. Đặc biệt là các chùa, đình, đền, miếu… trong đó có những di tích là điểm đến đặc 

biệt quan trọng của khách du lịch như chùa Trấn Quốc, Phủ Tây Hồ, Quán Trấn Vũ … 

Gắn với các di tích ấy là lễ hội dân gian truyền thống có sức hấp dẫn với khách du lịch quốc tế và khách nội địa. Nhiều làng nghề truyền thống cũng tập trung quanh khu vực Hồ Tây nay trở thành phố phường mà vẫn giữ được nghề như nghề đúc đồng Ngũ Xã, giấy ở Yên Thái. 

Hồ Tây còn được đánh giá dưới góc độ khác tiềm năng của du lịch sinh thái và du lịch xanh cùng với du lịch thể thao mặt nước và dưới nước. Hồ Tây được bao quanh bởi nhiều làng cổ Yên Phụ, Quảng An, Nhật Tân, Bưởi, Thuỵ Khê, hệ thống cây xanh quanh 17 km chu vi hồ trong đó có nhiều cây lớn cùng với các làng hoa Nghi Tàm, Nhật Tân, tạo nên một môi trường sinh thái nhân văn hấp dẫn. 

Tiềm năng nước và mặt nước Hồ Tây mở ra khả năng lớn cho sự phát triển các loaị hình du lịch có sức hấp dẫn to lớn và lâu dài. Các hoạt động thể thao như bơi lội, câu cá, du thuyền, lướt vát đều có thể thực hiện được. Công viên Hồ Tây được xây dựng và đưa vào sử dụng đó là các dịch vụ vui chơi giải trí, ăn uống, thể thao bơi lội… trong đó có việc khai thác mặt nước ven hồ. Tổ hợp này đã thu hút gần 500 nghìn lượt khách du lịch vào sử dụng các dịch vụ trong những tháng hè. Những ngày thứ bẩy, chủ nhật có tới 7 nghìn lượt khách đến thăm quan. 

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra hiện nay là chất lượng nước và cảnh quan môi sinh ven 

Hồ Tây, tiềm năng lớn và quan trọng của du lịch, cần phải được đảm bảo trong sạch để 

có thể khai thác lâu bền. Nhiều cuộc khảo sát Hồ Tây cho thấy tình trạng nước và rác 

thải trong lòng hồ ngày càng bị ô nhiễm nghiêm trọng nhất là những nơi có các dịch vụ 

kinh doanh. 

Để Hồ Tây trở thành một trong những tiêu điểm của hoạt động du lịch của Hà Nội 

thì phải có chương trình đầu tư, qui hoạch, cải tạo, bảo tồn và khai thác một cách khoa 

học. 

2.1.1.2. Tiềm năng về di tích lịch sử văn hoá 

Các thế hệ người Việt Nam, ngay từ buổi đầu dựng nước, đã biết tôn trọng và 

giữ gìn các giá trị văn hoá, đặc biệt là đã biết sáng tạo và huy động sức mạnh văn hoá 

vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước trước những thử thách của thời gian và lịch 

sử, của thiên tai và địch hoạ để tồn tại và phát triển. Ông cha ta đã biết sớm khơi nguồn sức mạnh từ chiều sâu của nền văn hoá dân tộc, biết chắt lọc tinh hoa từ nền văn hoá của nhân loại để tạo nên những giá trị văn hoá cao đẹp, mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc, thắm đượm tính nhân văn. 

Từ những giá trị truyền thống của văn hoá Việt Nam, Thăng Long - Hà Nội, mảnh đất ngàn năm văn hiến đã hình thành nên những di sản văn hoá (di sản văn hoá vật thể và phi vật thể) vô cùng phong phú và đa dạng. 

Ngày nay Hà Nội đã trở thành biểu tượng cho các giá trị văn hoá của dân tộc, là niềm tự hào của mỗi người Việt Nam. Câu thơ quen thuộc của Huỳnh Văn Nghệ, một nhà thơ một vị tướng quân trên đất Nam Bộ: 

“Từ thuở mang gươm đi mở cõi 

Ngàn năm thương nhớ đất Thăng Long” 

Đã nói thay tấm lòng của nhân dân cả nước đối với Hà Nội, mọi người dân cả nước “đều thương nhớ”, đều mong ước được đến thăm Hà Nội. Du khách nước ngoài đến Việt Nam cũng không thể bỏ qua Hà Nội bởi vì Hà Nội có bề dày lịch sử nghìn năm tồn tại, là thủ đô của nước Việt Nam anh hùng và mến khách. 

Thăng Long - Hà Nội” đã sớm trở thành điểm hội tụ văn hoá của mọi miền đất nước. Lý Công Uẩn đã mang về Thăng Long những giá trị văn hoá của vùng Kinh Bắc vốn là quê hương của mình. Sau thời Lý, văn hoá Thăng Long lại được bổ sung những nhân tố mới kể từ khi triều Lý trị vì ở Thăng Long… Cứ thế, với vị trí là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hoá của cả nước, văn hoá Hà Nội đã trở thành bản giao hưởng các giá trị đó đã được nâng cao và có ý nghĩa phổ quát trong mỗi giai đoạn lịch sử [11, tr.12]. 

Nghiên cứu về văn hoá Thăng Long - Hà Nội, một câu hỏi đã đặt ra: gần 1000 năm qua, Hà Nội đã là nơi hội tụ tài hoa và trí tuệ của cả nước, trong suốt chiều dài lịch sử đó, Hà Nội đã để lại những giá trị văn hoá gì cho ngày nay? 

Hà Nội có rất nhiều di tích lịch sử, văn hoá truyền thống, các công trình kiến 

trúc của đình chùa, miếu mạo, những khu phố cổ, những dinh thự, những quần thể kiến 

trúc của nền văn hoá phương Đông vừa tự nhiên, thơ mộng huyền bí, đẹp đẽ. Theo báo 

cáo năm 2002 của Ban quản lý danh thắng và di tích, Hà Nội có khoảng 2.727 di tích lịch sử văn hoá bao gồm 775 ngôi chùa, 216 ngôi đền, 252 ngôi miếu, 679 ngôi đình, 12 lăng, 66 nhà thờ họ, 32 quán am. 

Di sản văn hoá Thăng Long- Hà Nội đa dạng và phong phú, có niên đại từ trước thời Lý đến thời Nguyễn, những viên ngọc quí trong kho tàng văn hoá của dân tộc. Mật độ di tích của Hà Nội thuộc loại cao nhất nước. Những di sản này được sinh ra và nuôi dưỡng bằng đạo lý, tín ngưỡng và phong tục truyền thống của dân tộc nên có sức sống mãnh liệt, lâu bền. Có khách du lịch nước ngoài đã nêu nhận xét về Hà Nội: 

Với tư cách là khách du lịch mến yêu Hà Nội, bản thân tôi rất mong Hà Nội ngày càng hiện đại, nhưng điều quan trọng hơn cả là việc lưu giữ các di tích lịch sử, những thắng cảnh mạng giá trị nhân văn vốn có từ lâu đời của các bạn. Theo tôi chính những yếu tố ấy mới tạo nên được sức sống, nét đặc trưng rất riêng của Hà Nội [59, tr.32]. 

Trong các di tích kiến trúc cổ, chùa có số lượng lớn nhất. 

Chùa Trấn Quốc là chùa cổ vào loại bậc nhất nước ta được xây dựng từ thời Lý Nam Đế. Chùa ở phía đông Hồ Tây, xây dựng trên hòn đảo xưa có tên gọi là Kim Ngư. Chùa như một hòn đảo được sóng vỗ quanh năm. Ngôi chùa kết hợp được vẻ đẹp cổ kính của di tích lịch sử lâu đời với vẻ đẹp thanh nhã của thắng cảnh ven hồ. Qua nhiều niên đại, chùa vẫn được coi là một danh thắng đẹp nhất kinh thành, đã đi vào lịch sử như một niềm tự hào của văn hoá dân tộc. 

Chùa Kim Liên được xây dựng từ năm 1639, có tên gọi là chùa Sen Vàng, cũng ở Hồ Tây, nằm trên bán đảo Nghi Tàm. Ngôi chùa như nổi trên mặt nước, kiến trúc độc đáo, mỗi nếp nhà có hai tầng mái, cả bốn mặt tường đều xây gạch trần, với ba nếp nhà liên tiếp nhau thành hình chữ tam vừa lộng lẫy vừa trang nghiêm. Chùa với bề dày lịch sử, và những giá trị kiến trúc nghệ thuật lớn được đặt vào vị trí trang trọng trong kho di sản văn hoá, chùa lại nằm trong quần thể của Hồ Tây, một tuyến tham quan du lịch liên khu di tích Quan Thánh - Trấn Quốc - Yên Phụ - Kim Liên. 

Chùa Một Cột được xây dựng năm 1041, chùa nằm ở phố Chùa Một Cột, quận Ba 

Đình, nằm trong quần thể di tích Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Chùa Một Cột còn có tên chữ 

Hán là “Nhất Trụ Cột”. Chùa có kiến trúc độc đáo trên một trụ đá trong hồ nước. Chùa Một Cột còn gọi là Toà Đài Sen, vì hình dáng của chùa như là một bông sen nhô lên trên mặt nước. Chùa hình vuông làm bằng gỗ, lợp ngói ta. Nóc chùa có mặt nguyệt bốc lửa, hai đầu rồng chầu về mặt nguyệt. Trong chùa đức phật Quan Âm toạ lạc (có nhiều tay), sơn màu vằng. Phía trên tượng phật là hoành phi “Liên hoa đài” (đài Hoa Sen). Tượng phật Quan Âm cũng ngồi trên một bông sen bằng gỗ sơn son thiếp vàng, ở vị trí cao nhất. Chùa có bốn mái, bốn đầu đao cong được đắp hình đầu rồng. 

Chùa Một Cột được xây ở giữa hồ thả sen. Khách trong nước và quốc tế tới vãn cảnh, cầu nguyện, ngắm sen nở. Trong hồ tương phản với chùa cũng là bông sen lớn, toát lên sự thanh cao của đức phật Quan Âm. 

Ngoài ra Hà Nội còn rất nhiều chùa nổi tiếng về sự tích lịch sử, và kiến trúc độc 

đáo như chùa Lý Quốc Sư, Chùa Hà, chùa Thiên Phúc, chùa Vạn Ngọc, chùa Phúc 

Khánh. 

Ngoài hệ thống chùa còn có các đình, đền thờ phụng các anh hùng dân tộc, các thánh mà trong tiềm thức của dân gian cho là linh thiêng. 

Như đình Giảng Võ thờ bà Lý Châu Nương, một nữ tướng thời Trần phụ trách 

kho lương thực của quân đội và có công đánh giặc, được triều đình phong làm phúc 

thần. 

Đình Linh Đàm thờ Thành Hoàng là Bảo Ninh Vương. Theo truyền thuyết, Bảo Ninh Vương vốn là thuỷ thần học trò của Chu Văn An đã có công làm ra mưa chống hạn cho nhân dân bảy làng quanh vùng. 

Đình Thanh Hà nơi tưởng niệm Trần Lựu, người có công trong lịch sử chống 

giặc ngoại xâm của dân tộc dưới triều Trần ở thế kỷ XIII được nhân dân thờ làm Thành 

Hoàng. 

Đền Ngọc Sơn nằm trong lòng Hồ Gươm lịch sử. Đền là quần thể kiến trúc liên 

hoàn tinh tế giữa Tháp bút, Đài Nghiên, cầu Thê Húc, Lầu Đắc Nguyệt, đình Trấn Ba. 

Từ xưa nơi đây là nơi thưởng ngoạn của các vua chúa. Tháp Bút là một công trình kiến 

trúc đẹp, điểm tô thêm vẻ đẹp của thắng cảnh Hồ Gươm và đền Ngọc Sơn. Từ Tháp Bút 

đi vào gần phía hồ, trên nền núi Ngọc Sơn xưa, Nguyễn Văn Siêu đã cho xây một Đài 

Nghiên. Khu đền chính Ngọc Sơn được xây dựng ở trung tâm Đảo Ngọc, ẩn mình dưới những tán cây cổ thụ quanh năm xanh tốt. Có bài thơ khuyết danh được người đời ca tụng nói về Hồ Gươm và Cầu Thê Húc đã in trong Nam Thi hợp tuyển do đốc học Nguyễn Văn Ngọc biên tập. 

Bóng Tháp lô nhô lấp sóng cồn 

Nhịp cầu nho nhỏ ghếch sườn non 

Nước trong chưa vẩn tăm thầm kiếm 

Đường rộng còn trơ dấu phép môn, 

Kim cổ treo chung tranh thuỷ mặc 

Tang thương chớp nhoáng bóng hoàng hôn Nghìn thu suy thịnh gương còn đó, 

Coi thuở vầng trăng khuyết lại tròn. 

Ngày nay đền được tu sửa lại càng trở nên đẹp và đầy ý nghĩa nhân bản. Đền được soi mình dưới nước như những hạt ngọc lung linh huyền diệu cho tất cả khách thập phương đến thăm cảnh hồ. 

Đền Hai Bà Trưng, thờ hai nữ anh hùng đầu tiên của lịch sử chống giặc ngoại 

xâm ở nửa đầu thế kỷ I sau công nguyên: Trưng Trắc và Trưng Nhị. Sự ra đời của ngôi 

đền đã được kể lại rằng: Vào đời Lý Anh Tông niên hiệu Đại Đinh Ba (1142) có pho 

tượng đá nổi trên dòng Nhị Hà toả sáng cả một đoạn sông, thuyền bè không dám đến 

gần. Vua Anh Tông biết chuyện bèn sai người ra đón rước nhưng không được. Theo ý 

các bô lão, người ta lấy vải đỏ làm lễ buộc vào tượng rồi rước vào, một pho tượng cao 

lớn, đầu đội mũ trụ, thân mặc áo giáp, hai tay chỉ lên trời, một chân quì, một chân ngã 

ra… 

Đền được dựng ở bãi Đồng Nhân, thời nhà Lý do đất lở nên đã di chuyển vào vị 

trí ngày nay. Đền là trung tâm của quần thể di tích với đình thờ Thần Hoàng làng và 

chùa thờ phật. Trước mặt đền có hồ bán nguyệt, cây cối tốt tươi, dưới bóng cây đa cổ 

thụ có tấm bia đá đặt trên lưng Rùa. Trong đền có tượng Hai Bà mặc áo vàng, áo đỏ. 

Hà Nội còn có khu di tích văn hoá mang đậm dấu ấn của lịch sử như khu di tích Cổ Loa, Văn Miếu Quốc Tử Giám, khu di tích Hoả Lò… 

 Khu di tích Cổ Loa là một vùng thành trì lớn, một dấu tích vật chất về kiến trúc 

quân sự và đô thị cổ cách đây gần hai thiên niên thành Cổ Loa gắn liền với câu chuyện 

An Dương Vương và Nhà nước Âu Lạc. Câu chuyện xây thành đã trở thành huyền thoại. 

Thành cứ ngày xây, đêm đổ nên chỉ khi vua được Thần Kim Qui (Rùa Vàng) cho người 

mách kế diệt Tinh Bạch Kê (Gà Trắng) thì thành mới xây xong. Chiếc Nỏ Thần mà lẫy 

nỏ chính là móng Rùa Vàng, trăm phát trăm trúng đã giúp vua tiêu diệt giặc, giữ được 

thành. 

Cổ Loa là di tích lớn và là di tích duy nhất còn lại đến nay về một thủ phủ lớn. Một thủ phủ mà cha ông ta đã thiết lập trên đồng bằng Bắc bộ, thoạt đầu hẳn là thủ phủ của thủ lĩnh quân sự lớn. Đây là di tích duy nhất về kiến trúc quân sự thời cổ ở nước ta. Trong khu vực thành vẫn còn tượng An Dương Vương bằng đồng. Dấu tích kiến trúc quan trọng còn lại đến nay nằm ở khu vực thành trong, có đền thờ An Dương Vương. Phía trước đền thờ có giếng Ngọc (nơi tự vẫn của Trọng Thuỷ). Cổ Loa nếu được đầu tư phục chế lại thì sẽ là di tích rất đáng tự hào của thủ đô. 

Văn Miếu Quốc Tử Giám được xây dựng từ thời Lý Thánh Tông (1070) là trường đại học đầu tiên của nước ta. Sau gần ngàn năm tồn tại, trải qua bao nhiêu biến cố, Văn Miếu Quốc Tử Giám ngày nay vẫn là khu di tích lịch sử văn hoá quan trọng, một thắng cảnh độc đáo. Ngoài giá trị lịch sử, văn hoá, nó còn có giá trị về kiến trúc nghệ thuật, là công trình kiến trúc tiêu biểu của nho giáo và trải qua nhiều triều đại được trùng tu sửa chữa. Toàn bộ khu vực có diện tích hình chữ nhật, chiều dài 306 mét, chiều rộng 75 mét, đường vào qua cổng Tam Quan, trong sân có “Khuê Văn Các” soi bóng xuống mặt hồ nước nhỏ hình vuông mang tên Thiên Quang Tinh (giếng nước mang ánh sáng của bầu trời) được coi là hình ảnh tiêu biểu của nền văn hoá Việt Nam cũng như của Thăng Long - Hà Nội. Trong số nhiều hiện vật cổ quí hiếm, chứng tích của ngàn năm văn hiến có 82 bia tiến sỹ được dựng từ năm 1484 đến năm 1780. Bia tiến sỹ là những phiến đá đặt trên lưng những con Rùa đá khắc văn bia và ghi rõ họ tên, quê quán của những người thi đỗ. Ngày nay, Văn Miếu Quốc Tử Giám là di tích nổi tiếng được bảo tồn khá nguyên vẹn giữa lòng Hà Nội. Đây không chỉ là di tích, một danh thắng cuốn hút khách vào thăm mà còn là trung tâm hoạt động văn hoá khoa học của thủ đô. 

Hà Nội còn nhiều gò tích như Gò Đống Đa, Ngọc Hồi … gắn với các chiến công anh hùng của cha ông. 

Hà Nội có khu phố cổ 36 phố phường được hình thành từ xa xưa với những tên phố thân quen: Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Bạc, Hàng Đường… 

Các ngôi nhà cổ theo kiểu nhà ống thường làm theo kiểu gian ngoài là chỗ bán hàng, tiếp đó là khoảng sân lộ thiên để lấy ánh sáng. Khu phố cổ Hà Nội là hạt nhân của phần “thị" này bao gồm 76 tuyến phố thuộc phạm vi mười phường trên địa bàn quận Hoàn Kiếm. 

Trong phạm vi phố cổ đã từng có trên một trăm di tích tôn giáo tín ngưỡng, là nơi thờ tự của các làng, thôn, phường cũ là nơi thờ tổ nghề, thờ thần Hoàng Hà Nội gốc như: Đền Bạc Mã, đình Thanh Hà, … 

Trải qua những biến động của thời gian, của lịch sử khu phố cổ có nhiều biến dạng, song bóng dáng của thời xưa vẫn còn lưu lại trên những khu phố cổ kính, cái không gian văn hoá đậm đà màu sắc cổ truyền của vẻ đẹp đô thị phản ánh gốc gác của dân cư kinh thành… Các loại mứt, ô mai và các món ăn đặc biệt hương vị “Tràng An” đã thu hút trí tuệ, tình cảm của các nhà văn, nhà nghiên cứu đã nhận xét: 

“Những nhà ống nhỏ bé lại xen với những mái chùa cong mềm mại hoà trong 

không gian cây xanh với vẻ đẹp yêu kiều. Một nét độc đáo nữa của Hà Nội mà ở thủ đô 

nhiều nước không có đó là những phố nghề, làng nghề như làng giấy, làng hoa, làng 

gốm, Hàng Bạc, Hàng Đường… mà chúng ta đang và sẽ giữ gìn và phát huy để trở 

thành những tuyến du lịch tham quan hướng dẫn du khách. Và với sự đầu tư của Nhà 

nước, sự tài trợ của quốc tế và trách nhiệm của người dân, khu phố cổ hy vọng sẽ được 

bảo tồn, tôn tạo trở thành khu sầm uất sẽ được phát triển theo hướng phố cổ trong thời 

đại mới”. 

Hàng chục di tích lịch sử cách mạng với những cơ sở cách mạng thời kỳ 1929 -

1930, 1936 - 1939, nhà tù Hoả Lò, nơi giam cầm các chiến sỹ yêu nước và cách mạng. Ngôi nhà 48 Hàng Ngang - nơi Bác Hồ viết Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, khu di tích lịch sử Ba đình nơi sống, làm việc và yên nghỉ của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại. 

Hệ thống các bảo tàng ở Hà Nội (Bảo tàng Lịch sử, Bảo tàng Cách mạng, Bảo tàng Lịch sử Quân sự, Bảo tàng Mỹ thuật, Bảo tàng Dân tộc học…) cũng là những địa điểm lý tưởng cho khách du lịch đến thăm quan, thưởng ngoạn ở thủ đô. 

2.1.2. Các hoạt động văn hoá phục vụ cho phát triển du lịch 

2.1.2.1. Hoạt động của các lễ hội 

Thăng Long - Hà Nội là mảnh đất có rất nhiều lễ hội. Chủ thể sáng tạo của các lễ hội cổ truyền đã tái tạo lại lịch sử, viết lại lịch sử dân tộc, quê hương bằng các lễ hội cổ truyền. Nhà nghiên cúu Nguyễn Vinh Phúc cho rằng: “đậm sắc màu lịch sử” là nét đặc trưng của lễ hội Việt Nam nói chung, Thăng Long- Hà Nội nói riêng. Với tấm lòng thành kính “nhớ về cội nguồn dân tộc”, lễ hội bao giờ cũng gắn bó với một cộng đồng dân cư nhất định. Lễ hội gắn bó với từng làng quê, các làng quê khác nhau thì có hội làng khác nhau. Mặt khác lễ hội cũng mang tính tộc người rõ nét, các dân tộc khác nhau sẽ có những lễ hội khác nhau. 

Những lễ hội tiêu biểu hàng năm của Hà Nội: * Lễ 

Không Thời Đối tượng tôn

Các nghi lễ chính thức, 

Thứ Tên lễ gian, địa gian thờ (tên Thần,

rước thần, tục hèm

tự hội điểm, địa (theo âm Thánh trong

và các trò chơi dân gian

danh lịch) lễ hội

1 Lễ hội Cổ Loa - 6-1 Thờ: Thục phán Có  tế  lễ  nghênh  rước  -  Tục

đền Cổ Đông Anh An Dương rước “vua sống”

Loa Vương (lập nước

Âu Lạc) - Đấu vật, chơi cờ tướng

2 Lễ hội Xuân Đỉnh 6-1 Thờ: Thánh Tế lễ và rước kiệu Thánh

đền Sóc - Từ Liêm Gióng (tượng - Tục chơi cờ người và chọi

cao 4 mét) gà

3 Lễ hội Sóc Sơn - 6 đến 8-1 Thờ: Thánh Tế lễ và rước xách linh đình

đền Sóc Xuân Đỉnh Gióng và Thổ Lễ  Dâng  hương  và  lễ  Mộc

Sơn thần dục

Không Thời Đối tượng tôn

Các nghi lễ chính thức, 

Thứ Tên lễ gian, địa gian thờ (tên Thần,

rước thần, tục hèm

tự hội điểm, địa (theo âm Thánh trong

và các trò chơi dân gian

danh lịch) lễ hội

52  xã  rước  hoa  tre (nhuộm 

màu)  dâng  cũng  xong  tung cướp lấy may 

Lễ Chém tướng giặc Ân 

Chọi gà, cờ tướng, đu, hát ca 

trù 

4 Lễ hội Đồng 6-2 Thờ: Hai Bà Tổ chức tế lễ trọng thể

đèn Nhân - Trưng (có 2 pho Lễ  Dâng  hương   và  Rước

Đồng Quận Hai tượng quý của tượng Hai Bà

Nhân Bà Trưng Hai Bà) Có  điệu  múa  đèn  (“Con  đĩ

đánh bồng“) và nhiều trò chơi

dân gian

5 Lễ hội Thôn 6 đến 10- Thờ: Đại Thánh Tổ  chức  tế  lễ  dâng  hương

đền Ngọc trì - 2 Trấn Vũ (tượng trọng thể

Trấn Vũ Thạch Bàn bằng đồng đen Có tục kéo co ngồi rất cổ và

- Gia Lâm cao 3,8 mét nặngnhiều trò vui dân gian

4 tấn)

6 Lễ hội Thủ Lệ - 10-2 Thờ: Hoàng Tử Tổ chức tế lễ và rước xách.

đền Voi Câù Giấy Linh Lang (con Dâng hương tưởng niệm. Có

Phục trai vua Lý Thái tục thi nâng hòn đá lớn (tảng

Tông) có nhiều đá) và chơi cờ tướng…

công đánh Tống

7 Lễ hội Hàng 15-2 và Thờ: Thần Bạch Tổ  chức  tế  lễ  trọng  thể  cầu

đền Buồm - 15-8 mã (tục thờ thần mưa (15-2)   và   cầu   tạnh

Bạch Hoàn mặt trời) (15-8)

 Không Thời

Thứ Tên lễ gian, địa gian

tự hội điểm, địa (theo âm

danh lịch)

Mã Kiếm

8 Lễ (đền) Quảng An 3 đến 7-3

Phủ Tây - Tây Hồ

Hồ

9 Lễ hội Thuỵ 4-4

đền Khuê -

Đồng Phường

Cỏ Bưởi

10 Lễ hội Làng Phù 9-4

đền Phù Đổng -Xã

Đổng Phù Đổng

- Gia Lâm

11 Lễ hội Lệ Chi- 8-4

 Đối tượng tôn

Các nghi lễ chính thức,

thờ (tên Thần,

rước thần, tục hèm

Thánh trong

và các trò chơi dân gian

lễ hội

Thờ Thần Long Lễ  Nghìn  xuân,  Tiến  Ngưu

đỗ (thần Thành đánh trâu, Cầu mùa.

Hoàng của kinh Lễ Ăn thề

đô Thăng Long)

Thờ Liễu Hạnh, Tế  lễ  dâng  hương,  cúng  bái

Thánh Mẫu và nhân   ngày   giỗ   Mẫu   Liễu

tam toà Thánh Hạnh

Mẫu Có lên đồng hầu bóng và thi

hát chầu văn

Thờ: Thần Đồng Tế lễ trọng thể dâng hương.

Cổ (Thần Trống Lễ Tuyên thệ

Đồng) Tổ chức hội thể của các vua

quan thời phong kiến

Đây là quốc lễ theo nghi thức

triều đình xưa do vua chủ trì

Thờ: Thánh Tổ chức tế lễ trọng thể

Gióng + Đức Có rước kiệu Thánh

Thánh Mẫu (mẹ Lễ rước nước

Thánh Gióng) Tục mặt trời cổ xưa

Trò  diễn  trận  “Thánh  Gióng

đánh giặc Ân”

Có  nhiều  trò  chơi  dân  gian:

đấu  vật,  cờ  người,  hát chèo,

quan họ

Thờ: Thánh   Có  tế  lễ  và  rước  xách  linh 

 Không Thời Đối tượng tôn

Các nghi lễ chính thức, 

Thứ Tên lễ gian, địa gian thờ (tên Thần,

rước thần, tục hèm

tự hội điểm, địa (theo âm Thánh trong

và các trò chơi dân gian

danh lịch) lễ hội

đền Chí Gia Lâm Gióng + Thờ đình. Tổ chức hội trận của hai

Nam Hiển Công (là phe trai đình (đóng quân ta và

tướng thời Hùng quân giặc Ân)

Vương thứ 6) Thi vật và đấu gậy.

*lễ hội chùa:

Đối tượng Các nghi lễ Phật

Địa điểm, địa Thời gian

Thứ Tên lễ tôn thờ: giáo- tín ngưỡng dân

danh của lễ Lễ hội

tự hội Phật - Hậu gian, các trò chơi trò

hội (âm lịch)

Phật diễn đặc sắc

1 Lễ hội Phố Huế, 6 đến 8-1 - Lễ dâng hương, tụng

chùa Quận Hai Bà kinh niệm Phật. Tế lễ

Vua Trưng Thờ: Tam vua cờ.

bảo chư -  Trò chơi cờ  người,

Phật Thờ: Đế cờ tướng, cờ bỏi, chọi

Thích (vua gà, múa sư tử.

cờ) - Ai được giải nhất  3

năm  liền  được  khắc

tên vào bia đá chùa.

2 Lễ hội Xã Ninh Hiệp 4 đến 6-2 Thờ tam bảo -  Lễ  cầu  kinh  niệm

chùa chư Phật Phật.  Tế  lễ  rước  Bà

Nành - Thờ Phật Nành, kéo ngựa và lễ

(Hội Mẫu Man lục  cúng.  Tục  tế  lễ

Đại) Nương Trần Hưng Đạo

- Bà Nành - -  Trò  tục:  Nâng  cây 

 Đối tượng Các nghi lễ Phật

Địa điểm, địa Thời gian

Thứ Tên lễ tôn thờ: giáo- tín ngưỡng dân

danh của lễ Lễ hội

tự hội Phật - Hậu gian, các trò chơi trò

hội (âm lịch)

Phật diễn đặc sắc

Pháp Vân Phan (trò   múa   tín

- Thờ Trần ngưỡng phồn thực).

Hưng Đạo

3 Lễ hội Phường Láng 7-3 -  Lễ  tụng  kinh  niệm

chùa Trung, Đống Thờ Đức Phật - Lễ dâng hương

Láng Đa Phật cúng  Thánh  thần  đồ

- Thờ Thiền chay

sư Từ Đạo - Tế lễ, lễ tắm tượng

Hạnh (Thánh -   Rước   xách   kiệu

Từ) Thánh  lớn -  Lễ  cầu

- Vua Lý đảo, cầu mưa

Thần Tông. -  Nhiều  trò chơi  dân

gian

4 Lễ hội Làng Nhót, 15-3 Lễ   cầu   kinh   niệm

chùa Đông Mỹ, Phật

Đông Thanh Trì - Tế lễ dâng hương và

Phù Thờ đức Phật đồ chay

Liệt và hai công - Lễ kể hạnh, cầu lộc

(Chùa chúa (con gái cầu phúc

Nhót vua Lý

tên chữ: Thánh Tông)

Hưng

Long

tự)

5 Lễ hội Ngõ Văn 24 đến Thờ Phật -  Có  cầu  kinh  niệm

 Đối tượng Các nghi lễ Phật

Địa điểm, địa Thời gian

Thứ Tên lễ tôn thờ: giáo- tín ngưỡng dân

danh của lễ Lễ hội

tự hội Phật - Hậu gian, các trò chơi trò

hội (âm lịch)

Phật diễn đặc sắc

chùa Chương, Tôn 25-4 - Thờ vua Lê Phật

Dục Đức Thắng, Thái Tổ và -   Lễ   dâng   hương,

Khánh Đống Đa vua Lê Thần cúng tế  các  vị  thờ  ở

Tông đây theo nghi thức cổ

- Tượng truyền

Nguyễn Trãi - Có nhiều trò vui dân

và bà gian

Nguyễn Thị

Lộ

* Lễ hội Đình:

Thời Các nghi lễ chính,

Thứ Địa điểm, Đối tượng tôn

Tên lễ hội gian trò chơi, trò diễn

tự địa danh thờ

(lịch âm) dân gian

Làng Sài Thành Hoàng - Tế thần

4-1

Lễ hội đình Đồng, Gia Linh Lang Đại - Động thổ

1 (hàng

Sài Đồng Thuỵ, Gia Vương -  Trình  nghề (chủ

tháng)

Lâm (Thời Lý) yếu là nghề nông)

- Có tế lễ theo nghi

Thờ: Bà Lê

thức cổ truyền

Làng Mai Trân

Từ 4 đến -  Trò  tục  đấu  vật

Lễ hội đình Động, Q. - Nguyễn Tam

2 6 tháng (diễn   lại   sự   tích

Mai Động Hai Bà Chinh (Tổ sư

hàng năm luyện  quân  sỹ,  thời

Trưng lò vật làng Mai

kỳ khởi nghĩa Hai Bà

Động)

Trưng  của  tổ  sư  lò 

 Thời Các nghi lễ chính,

Thứ Địa điểm, Đối tượng tôn

Tên lễ hội gian trò chơi, trò diễn

tự địa danh thờ

(lịch âm) dân gian

vật Mai Động)

- Tế lễ dâng hương ở

đình Khương

Thượng

Lễ hội đình Khương Vua Quang

5 tháng 1 -  Cầu  siêu  ở  chùa

3 Khương Thượng, Trung -

hàng năm Đông Quang

Thượng Đống đa Nguyễn Huệ

- Rước rồng lửa, múa

lân,   chọi   gà,   cờ

tướng

-   Dâng   hương,   tế

Làng

thần

Hoàng Mai, Trần Khát

Lễ hội đình 6 tháng 1 - Rước kiệu thần

4 Hoàng Văn Chân (tướng

Hoàng Mai hàng năm -  Đấu  vật,  đấu  gậy,

Thụ, Q. Hai nhà Trần)

chọi  gà,  cờ  người.

Bà Trưng

Thả diều

Phạm Công - Tế lễ

Làng Thị Tây (thời - Rước kiệu Thần từ

Lễ hội đình Cấm, Xuân Hùng Vương Thị  Cấm  đến  Hoè

5 6 đến 8-1

Thị Cấm Phương, Từ 18) và công Thị

Liêm chúa Hoa - Thổi cơm thi

Dung 

- Dâng hương, tế lễ

Ông Dực, ông

Kẻ Rỗ, xã -  Hát  cửa  đình,  hát

Lễ hội đình Minh, Dinh Dự

6 Liên Hà, 6-15 thi (ở Lỗ Khê còn có

Lỗ Khê và Mãn Hoa

Đông Anh lễ tế Tổ sư ca công

Đường 

vào ngày  6-4 và hội 

Thời Các nghi lễ chính,

Thứ Địa điểm, Đối tượng tôn

Tên lễ hội gian trò chơi, trò diễn

tự địa danh thờ

(lịch âm) dân gian

thu vào 10- 8)

-  Tế  lễ -  lấy  nước,

Làng Gạ,

Lễ hội đình Từ 9 đến Bà chúa Tằm rước nước

7 Phú gia, Từ

Gạ 11-1 Quỳnh Hoa - Đấu võ, múa sư tử,

Liêm 

hát ả đào, diễn chèo 

- Nhập tịch 

- Tế lễ mừng Phùng Hưng lên ngôi 

Làng Triều - Rước hoàng bào từ

Bố Cái Đại

Lễ hội đình Khúc,Tân Từ 9 đến đình Sắc về đình Đaị

8 Vương (Vua

Triều Khúc Triều, 12-1 - Múa rồng, múa lân,

Phùng Hưng)

Thanh Trì múa   con   đĩ   đánh

bồng. Chạy cờ duyệt

quân,  vật  giải,  chơi

đu, hát chèo

Thôn Cự - Tế lễ - dâng hương

Chính, 12 -1, Lã Đại Liêu -  Rước  kiệu  thần -

Lễ hội đình 

9 Nhân 12-2, (Tướng của các  trò  diễn  và  trò

Cự Chính 

Chính, 18-10 Tản Viên) chơi dân gian

Thanh Xuân

- Dânghương

Làng Bạch mã Đại

- Tế lễ

Lễ hội đình Khoan Tế, Vương và

10 10-1 - Thi ném pháo theo

Khoan Tế Đa Tốn, Phùng Kha Đại

kiểu  riêng  của  địa

Gia Lâm Vương

phương

11 Lễ hội đình Làng Vính 8-2 Nàng Tý quê ở - Dâng hương, tế lễ

 Thời Các nghi lễ chính,

Thứ Địa điểm, Đối tượng tôn

Tên lễ hội gian trò chơi, trò diễn

tự địa danh thờ

(lịch âm) dân gian

Vĩnh Ninh Ninh, Vĩnh Láng (là tướng - Đánh cờ, đấu vật

Quỳnh, của Hai Bà - Vào ngày hội, mọi

Thanh trì Trưng) người đều     thắp

- Ông Rắn hương tại nhà mình

- Ông Đất

- Tế lễ

Linh Lang Đại - Rước kiệu

Lễ hội đình Yên Phụ, 8 đến

12 Vương (Hoàng -  Chọi  gà,  đánh  cờ

Yên Phụ Tây Hồ 10-2

tử đời Trần) tướng, tham quan di 

tích cổ

- Tế lễ

- Lã Liệt + -  Các  dòng  họ  tới

5 làng Mọc,

Hùng Lãnh đình  dâng hương  và

Lế hội đình Nhân

8 đến Công + ả Đại lễ phẩm

13 Mọc Quan Chính,

11-2 Vương (Đức -  rước  kiệu  qua 5

Nhân Thanh

Bà) + Đoàn làng (cả đi lẫn về)

Xuân 

Thượng - Múa rồng, múa sư tử

- Cờ tướng, hát chèo

- Tế   thần,   dâng

hương

Làng Vẽ, - Độc Cước + - Lễ tạ trời đất

Lễ hội đình 9 đến

14 Đông Ngạc, Lê Khôi + Thổ - Rước nước

Vẽ 11-2

Từ Liêm thần bản địa - Đại tế

- Lễ tạ trời đất

- Đấu vật, cờ tướng

15 Lễ hội đình Làng Giàn, 9 đến Lý Phục Man - Tế lễ. Rước nước

 Thời Các nghi lễ chính,

Thứ Địa điểm, Đối tượng tôn

Tên lễ hội gian trò chơi, trò diễn

tự địa danh thờ

(lịch âm) dân gian

Giàn Xuân Đỉnh, 11-2 (danh tướng -  Rước  kiệu  Ông  +

Từ Liêm thời Tiền Lý) kiệu bà sang chùa rồi

tới đình

- Cờ người, vật, đấu

võ, chọi gà

Lý Thần Tông - Tễ lễ

Làng Cót, + Bạch Hạc + - Rước bài vị từ miếu

Lế hội đình 9 đến

16 Yên Hoà, Cao Sơn Đại ra đình

Cót 11-2

Từ Liêm Vương + Diêm - Chọi gà, cờ tướng

La Đại vương 

- Dâng hương

Đông Chinh

- Đại tế

Vương + Phu

Kẻ Noi, Cổ - Cờ người

Lễ hội đình 9 đến Nhân Đông

17 Nhuế, Từ - Cúng cỗ chay, cơm

Cổ Nhuế 11-2 Chinh + Tạ

Liêm nắm,  muối  vừng  vì

Minh Hiền (chị 

phu  nhân  của  Ngài

gái)

có một thời đi tu

Hai vợ chồng - Tế thần

Vũ Phục có -  Rước kiệu từ đình

công cứu vua An  Thái  sang  đền

Làng An Lý Nhân Tông Đồng Cổ

Lễ hội đình

18 Thái, Bưởi, 10-2 khỏi đau mắt - Hát ca trù

An Thái

Tây Hồ (theo lời Thần, - Ngâm thơ ở đình

hai vợ chồng - Diễn chèo  + tuồng

đều nhảy ở khu cầu san

xuống sông Tô - Đu tiên, cờ tướng,

 Thời Các nghi lễ chính,

Thứ Địa điểm, Đối tượng tôn

Tên lễ hội gian trò chơi, trò diễn

tự địa danh thờ

(lịch âm) dân gian

Lịch tự tử) chọi gà

- Thi cây cảnh

Hoá Quang - Tế lễ trọng thị

Tiên Sơn Đại -   Rước   xách   kiệu

Thánh thần

Làng Vẽ,

Lễ hội đình 10 đến - Lê Khôi (con - Cờ bỏi, chọi gà

19 Đông Ngạc,

Đông Ngạc 12-2 vua Lê Thái

Từ Liêm 

tổ) 

- Thần Bản 

Thổ 

- Phan Tây - Tế lễ

Làng Thị

Nhạc (Bộ - Rước kiệu Thần

Lễ hội đình Cấm, Vân

20 12-2 tướng của vua - Thi nấu cơm và dệt

Cấm Canh, Từ

Hùng Duệ vải

Liêm

Vương 18) 

- Tế lễ, dâng hương

Quảng Bá, Bố Cái Đại

Lễ hội đình 12-2, - Rước kiệu Thần

21 Quảng An, Vương Phùng

Quảng Bá 10-8 -  Có  nhiều  trò  tục

Tây Hồ Hưng

dân gian

- Cá Lễ và - Tế lễ

Cống Lễ (hai - Dâng hương

Làng Hồ

anh em sinh - Diễn trò bơi cạn mô

Lế hội đình Khẩu,

22 14-2 đôi có công phỏng cảnh Cá Lễ đi

Cá Lễ Bưởi, Tây

diệt giặc Bạch tìm vợ chết đưối (trò

Hồ

Hạc được này do 36 thanh niên

phong Tướng đảm nhiệm)

 Thời Các nghi lễ chính,

Thứ Địa điểm, Đối tượng tôn

Tên lễ hội gian trò chơi, trò diễn

tự địa danh thờ

(lịch âm) dân gian

công vệ quốc 

và Tướng quân 

Dực Thánh) 

- Dâng hương, tế lễ -   Rước   Thánh   từ miếu về đình 

-   Đua   thuyền   dạo

- Đức Thánh

Làng Đăm, chơi trình Thánh

Lễ hội đình 9 đến Tam giang +

23 Tây Tựu, -   Rước   Thánh   ra

Đăm 12-3 Bạch Hạc Tam

Từ Liêm Thuỷ đình dự hội

Giang 

- Đua thuyền, đốt pháo

-  Diến  chèo +  hội

đua thuyền làng Đăm

rất qui mô, nổi tiếng

- Quách Lãng - Tế lễ - dâng hương

- Đinh Bạch -  Rước  kiệu  các  vị

Làng Đông

Lễ hội đình Nương thành Hoàng làng

Ba, Thượng 10 đến

24 Thượng - Đinh Tĩnh -  Thi  bơi  trải,  đua

cát, Từ 12-3

Cát Nương (các thuyền

Liêm 

tướng của Hai - Tục đánh cờ người

Bà Trưng)

Diêm La Đại - Tế lễ và rước xách

Làng Mai

Lễ hội đình 10 đến Vương (tướng rất linh đình

25 Dịch, Từ

Mai Dịch 12-3 của Lý Nam - Có các trò chơi dân

Liêm 

Đế 544-548) gian

26 Lế hội đình Làng Lệ 23-3 - Hoàng Phúc - Tế lễ

 Thời Các nghi lễ chính,

Thứ Địa điểm, Đối tượng tôn

Tên lễ hội gian trò chơi, trò diễn

tự địa danh thờ

(lịch âm) dân gian

Lệ Mật Mật, Việt Trung (còn gọi - Dâng cá chép cần

Hưng, Gia là Hoàng Lệ - Rước nước

Lâm Mật) có công - Rước kiệu

diệt thuỷ quái - Rước cỗ của dân 13

cứu công chúa trại phía nam Nhị Hà

nhà Lý và khai - Múa rắn

khẩn 13 trại ở

phía Tây

Thăng Long

- Tế lễ trọng thị

Làng

-  Rước  kiệu  Thánh

Chèm,

Lễ hội đình lên  lên  làng  Hoàng

27 Thuỵ 15-5 Lý Ông Trọng

Chèm Xá giao hiếu

Phương, Từ 

- Có các trò vui dân

Liêm

gian trong 3 ngày hội 

Giá trị của lễ hội mà du khách được cảm nhận chính là gía trị cộng cảm và cộng 

mệnh. Ngày lễ hội là thời gian cư dân tụ họp để tưởng nhớ vị thánh của làng. Vì thế đây là một sinh hoạt tập thể long trọng thường đem lại niềm phấn chấn cho tất cả mọi người. Các nghi thức của lễ hội mà mọi người phải tuân theo tạo nên niềm cộng cảm với tất cả cộng đồng, làm cho mỗi người gắn bó chặt chẽ hơn với cộng đồng, cảm thấy có khả năng vươn lên ở tầm vóc cao hơn, với sức mạnh lớn hơn. 

Lễ hội còn như một loại bảo tàng văn hoá- bảo tàng tâm thức lưu giữ các giá trị 

văn hoá, các sinh hoạt văn hoá. Đó có thể là các trò chơi tín ngường dân gian, các hình 

thức diễn xướng dân gian… Du khách có thể tìm hiểu tín ngưỡng Việt Nam có đặc 

điểm là sự dung hợp giữa tín ngưỡng Phật giáo, Đạo giáo, với tín ngưỡng dân gian. Đặc 

điểm này càng được thể hiện rõ trên đất Thăng Long. Nguyên nhân sâu sa của sự dung hợp này là truyền thống yêu thương giúp đỡ nhau trong nhân dân, là tinh thần khoan dung của dân tộc và thái độ không thành kiến với những người khác mình về tư tưởng, quan điểm cũng như về tín ngưỡng. 

Thăng Long có đền thờ thần Núi (Tản Viên), thần Sông (Tô Lịch). Có “Thăng Long tứ trấn”, bốn ngôi đền các vị thần trấn giữ bốn phía đông, tây, nam, bắc. Vị anh hùng Trần Hưng Đạo được suy tôn thành Đức Thánh Trần được thờ ở nhiều nơi. Vị công chúa huyền thoại Liễu Hạnh được suy tôn là Thánh Mẫu và người “Mẹ bất tử”, một trong “tứ bất tử” của Việt Nam, cũng có hàng trăm nơi thờ cúng ở Thăng Long và ở cả nước nhưng nổi tiếng nhất là ở Phủ Tây Hồ. 

Như vậy lễ hội truyền thống gắn liền với lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ 

nước của dân tộc.   Lễ hội biểu hiện sức sáng tạo bền bỉ, lớn lao của nhân dân trải qua 

hàng thiên niên kỷ, qua nhiều loại hình lễ hội mang tính toàn quốc hoặc tính  địa 

phương. 

Lễ hội vừa được kế thừa đồng thời vừa mang được cải biến qua từng thế hệ. Lễ 

hội là những sinh hoạt của cộng đồng, mang tính dân tộc và được vận động trong lịch 

sử. Các qui luật vận động của nó nằm trong các qui luật gía trị của quá trình xã hội hoá. 

Sinh hoạt lễ hội đã mang đến cho người thưởng thức những giá trị đạo đức, các 

phong tục, tập quán, các điều kiêng kỵ… Nó gắn bó với các tình cảm, thị hiếu, đức tin 

của dân tộc. Có thể nói gía trị của các lễ hội được thể hiện trong nhiều mặt: Nghi lễ, y 

phục, đồ thờ, kiến trúc và trang trí, biểu diễn nghệ thuật, lễ vật dâng cúng và các trò 

chơi dân gian… đặc biệt cần phải nói đến những con người trong lễ hội, nhân vật lễ hội 

chính là chủ thể sáng tạo và vận hành lễ hội, là động cơ, nguồn gốc sinh ra và nuôi 

dưỡng lễ hội. 

Sự hấp dẫn của lễ hội truyền thống trước hết là ý nghĩa lịch sử, văn hoá, chính trị cũng như ý nghĩa cộng đồng xã hội rộng lớn. 

Chẳng hạn khu di tích Phù Đổng là nơi thờ vị anh hùng có công đánh giặc Ân từ 

thời Hùng Vương thứ sáu. Sự tích làng Gióng thuộc loại hàng đầu trong kho huyền 

thoại và lịch sử văn hoá Việt Nam. Lễ hội diễn ra ngày mùng 9 tháng tư hàng năm. Câu 

chuyện Thánh Gióng là tư liệu thần thoại ngợi ca cuộc đấu tranh thần thánh chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt Nam thời cổ. Người anh hùng làng Gióng là hình ảnh sáng ngời của dân tộc Việt Nam trưởng thành trong chiến đấu, Gióng cùng toàn dân đánh giặc, Gióng nhằm nơi giặc Ân đóng mà xông tới quất roi sắt vào thân giặc, vút tre ngà xuống đầu giặc và đánh thắng giặc xong bay về Trời. 

Như vậy trong sự nghiệp bảo vệ đất nước cũng là những trang sáng ngời của lịch sử gợi cho du khách một ý niệm cao cả thiêng liêng về dân tộc, về các bậc anh hùng trong nhân dân. Qua lễ hội cái đẹp của tinh thần đó đã được cụ thể hoá bằng các cuộc biểu diễn văn hoá,văn nghệ, võ thuật. Xem trận đánh của Gióng trong lễ hội ta sẽ thấy được tính thẩm mỹ dân tộc của lễ hội được tái tạo lại bản chất anh hùng của dân tộc. Những trò vui chơi của lễ hội không chỉ để giải trí, thư giãn mà còn là những trò vui chơi mang nội dung lịch sử văn hoá sâu sắc. 

Lễ hội truyền thống còn mang lại sự bình đẳng giữa con người với con người, giữa nam và nữ. Trong các cuộc rước kiệu ta thấy từng đoàn người ăn mặc màu sắc sặc sỡ thu hút sự chiêm ngưỡng của bao người. Đó là những bức tranh màu sắc và sự thanh lịch đậm đà bản sắc dân tộc từ cách ăn mặc đến cách đi đứng, cách ứng xử… 

Như vậy tính dân tộc quán triệt trong suốt quá trình diễn ra các lễ hội là một động lực bảo tồn và phát huy các lễ hội trong đời sống. Tiếp xúc với cái hay cái đẹp có tính chất dân dã và tính văn hoá mang trí tuệ cao đánh dấu một nền văn minh xóm làng do cha ông tạo lập và truyền lại. Nhân dân đã tự biên, tự diễn nghệ thuật trong niềm vui sáng tạo, biểu diễn rõ ý thức và tinh thần thẩm mỹ trong lễ hội. 

Lễ hội truyền thống thường gắn liền với danh lam thắng cảnh và các di tích lịch 

sử, văn hoá. Nói đến lễ hội ở đền Quán Thánh là nhắc đến thờ thần Trấn Vũ. Một hình 

tượng kết hợp giữa nhân vật thần thoại Việt Nam. Ông thánh đã giúp An Dương Vương 

trừ ma trong khi xây thành Cổ Loa và nhân vật thần thoại Trung Quốc ông Thánh coi giữ 

phương Bắc. Đền Quán Thánh đẹp về nhiều mặt, ở đây hình thức và nội dung lịch sử của 

di tích hoà quyện vào nhau, gắn liền với khung cảnh đẹp của Hồ Tây với vần thơ nổi 

tiếng: 

Gió đưa cành trúc la đà 

Tiếng chuông Trấn Vũ canh gà Thọ xương 

 Mịt mù khói toả cành sương 

Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ”. 

ở đây mỗi đình chùa và cảnh quan thiên nhiên bao quanh là một bảo tàng nhỏ của lễ hội, trong đó có các di tích và một số di vật nhất định. Về mặt lễ hội, du lịch lễ hội sẽ đem lại một số ngân quĩ không nhỏ để tôn tạo trùng tu các di tích, các quần thể kiến trúc và xây dựng các cơ sở dịch vụ như khách sạn, nơi tham quan… 

Muốn ngày càng thu hút khách đến chiêm ngưỡng thì phải quan tâm bảo vệ các giá trị dân tộc của lễ hội truyền thống, phải coi trọng công tác bảo tồn các di tích và di vật liên quan đến lễ hội, giữ gìn cảnh quan thiên nhiên. 

Bên cạnh đó cần phải đào tạo được đội ngũ hướng dẫn viên du lịch có kiến thức và trình độ văn hoá lễ hội… 

2.1.2.2. Hoạt động của các làng nghề truyền thống 

Làng nghề truyền thống là nơi một cụm dân cư sinh sống và sản xuất các sản 

phẩm thủ công mỹ nghệ cổ truyền. Họ tạo thành làng nghề hay phường hội, một cộng 

đồng nhỏ về kinh tế và văn hoá. Những phong tục, tập quán, đền thờ ông tổ nghề, 

những bí quyết ngành nghề thủ công truyền thống làm nên nét riêng trong văn hoá của 

mỗi làng nghề. Các sản phẩm mà các làng nghề truyền thống làm ra là sự kết tinh các 

giá trị văn hoá lâu đời của dân tộc. Nhiều người nước ngoài biết đến Việt Nam thông 

qua các mặt hàng thủ công truyền thống. Sản phẩm thủ công mỹ nghệ thể hiện khá đậm 

nét qua các hoạ tiết chạm trổ mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc. Những sản phẩm của 

làng nghề với những nét riêng biệt độc đáo là dấu ấn di sản văn hoá quý báu mà ông 

cha ta để lại cho thế hệ mai sau. Vì vậy trong quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá 

nếu không có ý thức bảo tồn nghề thủ công mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc thì 

những nét văn hoá độc đáo đó sẽ bị mai một. Việc duy trì các ngành nghề truyền thống, 

bảo tồn bản sắc văn hoá dân tộc trong các sản phẩm thủ công truyền thống là rất cần 

thiết vì các sản phẩm thủ công truyền thống có các giá trị văn hoá đặc biệt, nó mang 

trong mình bản sắc văn hoá dân tộc, nó là những thông điệp bền vững của văn hoá dân 

tộc được lưu truyền lại cho các thế hệ sau và du khách quốc tế. Các làng nghề truyền thống ở Thăng Long - Hà Nội là nơi lưu giữ những giá trị 

văn hoá vật chất và tinh thần của dân tộc. Được hình thành và tồn tại trong lịch sử của 

dân tộc, của vùng văn hoá Bắc Bộ và tiểu vùng văn hoá Thăng Long, các làng nghề này 

đã có một quá trình tồn tại lâu dài như làng nghề giấy ở Bưởi, ở Yên Hoà, làng đúc 

đồng Ngũ Xã, làng mây tre Liên Ngạc, làng gỗ Thiết ứng - Vân Hà - Đông Anh, đặc 

biệt là làng gốm sứ Bát Tràng... Sự tồn tại và phát triển của làng nghề truyền thống 

hôm nay gắn liền với sự phát triển của hoạt động du lịch hiện tại và tương lai. Những 

sản phẩm được tạo ra bằng những bàn tay khéo léo của cư dân nơi đâyđược khách hàng 

ưa chuộng trong đó lực lượng đáng kể là khách du lịch trong nước và quốc tế. Đối với 

làng nghề, sự hấp dẫn của nó với khách du lịch ở chỗ nó thể hiện và bảo đảm những giá 

trị văn hoá dân tộc rất đặc sắc và độc đáo: Các lọ hoa, bình thậm chí cả những con vật 

trong huyền thoại được tạo dáng bởi chất men với hoa văn tinh tế khiến du khách ngạc 

nhiên và thán phục. Mây tre được đan bởi những người thợ cần mẫn chăm chỉ, sản 

phẩm là những chiếc mũ, nón, túi, hộp, bàn ghế… vừa dân dã vừa độc đáo của làng 

nghề Liên Ngạc vẫn còn nguyên giá trị đến ngày nay. 

Bên cạnh làng nghề có những ngôi đình, đền hay nhà thờ tổ nghề vào đầu năm du khách đến tham quan còn được chứng kiến và tham dự những lễ hội liên quan đến các vị tổ của nghề truyền thống ở các làng quê. Không khí ngày hội thật náo nhiệt, giàu tính nghệ thuật, du khách có thể tìm hiểu được cội nguồn của những nghề thủ công truyền thống, tìm hiểu bản sắc văn hoá của vùng cũng chính là bản sắc văn hoá Việt Nam một cách sinh động. Đồng thời du khách có cơ hội kinh doanh những sản phẩm ưa chuộng ra nước ngoài, đó cũng là một cách tạo đà cho sản phẩm trở thành hàng hoá nhiều hơn, làng nghề phát triển hơn. 

Nhiều khách du lịch nước ngoài khi nhận xét về một số sản phẩm phục vụ kinh 

doanh đã đánh giá cao giá trị văn hoá của sản phẩm truyền thống bởi chất liệu hoàn 

toàn bằng nguyên liệu trong nước với: đất, mây, tre, song, gỗ… là biểu trưng cho các di 

sản văn hoá và họ coi đây là niềm thích thú trong du lịch. Mặt khác đến với những làng 

nghề Hà Nội, du khách đã được tiếp xúc với môi trường văn hoá của làng nghề từ đường đi lối lại, những hàng cây trái tốt tươi, lối ứng xử văn hoá xóm làng mộc mạc chân quê mang đậm nét Việt Nam. 

Thăng Long Hà Nội có một nguồn tài sản văn hoá rất đa dạng và phong phú. Trong những năm qua, vấn đề phát triển du lịch văn hoá ở thủ đô và việc giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc nói chung, sắc thái văn hoá nói riêng trong hoạt động du lịch ở Hà Nội đã bước đầu được quan tâm. 

Quan hệ giữa du lịch và văn hoá ngày càng gắn bó hơn. Sự phối hợp với nhau ngày càng chặt chẽ, đồng bộ và thiết thực nhằm quảng bá du lịch thông qua các hoạt động văn hoá như triển lãm, hội thảo, hội chợ, liên hoan du lịch quốc tế. Rất nhiều các lễ hội văn hoá đã được tổ chức nhân kỷ niệm  990 năm ThăngLong  - Hà Nội. Tài nguyên du lịch nhân văn được khai thác trong quan hệ với tài nguyên du lịch tự nhiên để hình thành các tuyến du lịch sinh thái văn hoá hấp dẫn và trở thành sản phẩm du lịch bước đầu mang rõ nét tính đặc thù như tuyến du lịch phố cổ, tuyến du lịch dọc sông Hồng, các làng nghề truyền thống… 

Những năm gần đây do đường lối đổi mới của Đảng và Nhà Nước, nhiều lễ hội 

văn hoá truyền thống được phục hồi. Hàng ngàn các di tích lịch sử văn hoá và các ngôi 

đền, chùa, đình… ở Hà Nội được trùng tu, sửa chữa và xây dựng lại. Đó là điều kiện 

thuận lợi cho việc thu hút khách du lịch. Nội dung và hình thức của các lễ hội được quan 

tâm tổ chức phù hợp với yêu cầu của đời sống xã hội hiện đại và nhu cầu của khách trong 

và ngoài nước. Thực tế cho thấy trong lễ hội truyền thống không chỉ phục hồi các nghi 

lễ, trò cổ truyền mà còn có sự đan xen một số nghi thức mới một cách hài hoà. Hơn nữa 

việc tổ chức lễ hội cũng có tác dụng làm cho các di tích lịch sử văn hoá được bảo vệ, sửa 

chữa, tôn tạo kịp thời, tránh được sự hoang phế hoặc xuống cấp. Việc tổ chức lễ hội thu 

hút được nhiều khách thập phương, họ là những người tự nguyện đóng góp kinh phí hoặc 

công đức để tôn tạo, bảo vệ di tích và các chi phí cho lễ hội được phong phú hơn. 

Lễ hội truyền thống giữ vai trò làm cầu nối từ quá khứ đến hiện tại và tương lai, 

giữa cái linh thiêng cao cả với cái đời thường dân dã. Lễ hội đã làm cân bằng về mặt tâm 

lý, tâm linh cho mọi tầng lớp nhân dân, lễ hội góp phần vào việc giáo dục lối sống, phong 

tục, tập quán tốt đẹp của truyền thống lịch sử văn hoá dân tộc, hướng con người vươn tới chân - thiện - mỹ góp phần làm cân bằng môi trường sinh thái và môi trường văn hoá xã hội cho các cộng đồng từ thành thị đến nông thôn, từ miền xuôi đến miền ngược… tạo điều kiện phát triển cả về cả trí tuệ và tinh thần cho con người. 

Hoạt động du lịch trong thời gian qua làm cho bộ phận văn hoá phi vật thể như lễ hội dân gian, văn nghệ dân gian, sinh hoạt tín ngưỡng, được phục hồi và sống lại thường xuyên phục vụ du khách. 

Nhìn chung những giá trị văn hoá vật thể và phi vật thể trên đất Thăng Long -

Hà Nội được sử dụng, khai thác và phát huy ngày càng tốt hơn, hiệu quả hơn cho việc 

phát triển du lịch. Đó là bước đi đúng đắn, hợp lý trong việc phát triển du lịch bền vững 

ở nước ta. 

Song thực tế còn rất nhiều vấn đề cần phải giải quyết trong việc khai thác, sử dụng các giá trị di sản văn hoá như là tài nguyên chủ yếu của du lịch. 

Chúng ta chưa khai thác hết tiềm lực của tài nguyên hiện có, còn rất nhiều tài 

nguyên du lịch nhân văn vẫn còn nằm ngoài môi trường hoạt động của du lịch, nằm ngoài các tua du lịch được tổ chức lâu nay. 

Mỗi di sản văn hoá đều chứa đựng trong đó những nội dung riêng biệt, độc đáo, ở đó là sự phản ánh, là sự kết tinh, là sự lưu giữ đặc trưng lịch sử dân tộc, qua các thời kỳ lịch sử, là nét đặc sắc của phong tục tập quán của dân tộc. Nhưng chúng ta chưa truyền tải hết được nó, do đó khách du lịch chỉ tìm mới nhận thấy cái vỏ bề ngoài, cái vỏ kiến trúc, cái vỏ ngôn ngữ của một số di sản. Điều đó vừa làm nghèo đi các giá trị văn hoá dân tộc trước khách du lịch, vừa hạn chế tính đa dạng của du lịch, du lịch chỉ còn là một thứ giải trí thư giãn mà giảm đi ý nghĩa tinh thần, tình cảm, thẩm mỹ của khách du lịch. Vấn đề này liên quan trực tiếp đến tầm hiểu biết về văn hoá của người lãnh đạo, quản lý du lịch đặc biệt là đội ngũ hướng dẫn viên du lịch. 

Đối với các di sản văn hoá - lịch sử - kiến trúc, các danh thắng, hoạt động du lịch 

có quyền khai thác để thu lời. Nhưng hoạt động du lịch không phải chỉ là đưa các đoàn 

khách đến rồi đi.Việc bảo vệ, tôn tạo và tu bổ các di tích phó mặc cho các ngành khác mà 

trực tiếp là ngành văn hoá. Đã đến lúc du lịch không thể không quan tâm tới công tác đầu 

tư, tu bổ di tích, bảo vệ môi trường văn hoá, di tích, danh lam thắng cảnh. Đó chính là nhằm mục tiêu phát triển bản thân hoạt động du lịch. Sự nhận thức của ngành du lịch và văn hoá nếu còn khác nhau sẽ dẫn đến việc mất cân đối giữa khai thác và tu bổ di tích, những giá trị của các di sản văn hoá sẽ chưa thực sự được chú trọng bảo tồn, tôn tạo phát huy trong quá trình hoạt động kinh tế du lịch. 

2.2. Sự phát triển du lịch gắn với phát triển văn hoá ở Thủ đô 

2.2.1. Khái quát chung về du lịch Hà Nội 

du lịch Hà Nội đã có quá trình phát triển và hình thành từ thời Pháp thuộc phục 

vụ cho ngoại giao và các tầng lớp quan chức của chính quyền thực dân phong kiến. Một 

số khách sạn được xây dựng nhưng cơ sở vật chất kỹ thuật còn thấp kém nhiều so với 

Âu châu. 

Sau 1954, miền Bắc được hoàn toàn giải phóng, du lịch Hà Nội bắt đầu được xây dựng từ cơ sở vật chất nghèo nàn do Pháp để lại. 

Tháng 7 năm 1960, Đảng và Nhà nước chủ trương thành lập Công ty du lịch Việt Nam. du lịch Hà Nội chủ yếu hoạt động theo hướng phục vụ các đoàn khách của Đảng và Nhà nước. 

Đến đầu năm 1963, chi nhánh du lịch Hà Nội trực thuộc Công ty du lịch Việt Nam được thành lập. Chi nhánh có hai khách sạn là Hoàn Kiếm và Dân Chủ. Thời kỳ này cả nước tập trung cho sự nghiệp chống Mỹ cứu nước, do đó Đảng và Nhà nước chưa có điều kiện chính thức đưa du lịch vào cơ cấu phát triển kinh tế xã hội. 

Sau Đại hội VI của Đảng, thực hiện đường lối đổi mới, phát triển kinh tế hàng 

hoá nhiều thành phần, sản xuất dịch vụ nói chung và du lịch nói riêng có nhiều biến 

chuyển theo cơ chế mới. Hoạt động du lịch Hà Nội đã được mở rộng không những về 

đối tượng khách mà cả phương thức kinh doanh. Kinh doanh du lịch có bước phát triển 

với tốc độ cao, hiệu quả kinh tế tăng dần. du lịch đang được phân cấp quản lý theo 

ngành dọc và theo lãnh thổ. Sở du lịch Hà Nội được chính thức thành lập vào ngày 21 

tháng 6 năm 1994. Cho đến nay Sở du lịch Hà Nội đang quản lý 378 cơ sở lưu trú với 

11.697 phòng. Trong đó gồm 62 khách sạn quốc doanh, 17 khách sạn liên doanh với 

nước ngoài,  22 khách sạn cổ phần,  182 khách sạn tư nhân, 5 khách sạn của các chi 

 nhánh, 90 cơ sở lưu trú (có 7 khách sạn đạt tiêu chuẩn 5 sao). Với đội ngũ cán bộ của toàn ngành khoảng gần 20.000 người. 

Hà Nội ngày nay là trung tâm chính trị, kinh tế văn hoá đất nước. Vì vậy cũng là nơi tập trung có tiềm lực kinh tế chủ yếu, có hệ thống giao thông đường bộ, đường sắt, đường thuỷ phát triển và là nơi tập trung nhiều nhân tài của đất nước. 

Với vị trí thuận lợi, có tài nguyên thiên nhiên, tiềm năng du lịch phong phú, Hà Nội đang giữ vai trò quan trọng bậc nhất trong chiến lược phát triển du lịch nói riêng, phát triển kinh tế của cả nước nói chung. 

Trong những năm qua, ngành du lịch Hà Nội đã thể hiện rõ vai trò của ngành kinh 

tế quan trọng. du lịch đã đóng góp cho ngân sách nhà nước ngày càng tăng, và góp phần 

tạo doanh thu cho nhiều ngành khác, xoá đói giảm nghèo cho cộng đồng dân cư nơi đón 

khách du lịch. Tại thời điểm năm 1999, du lịch Hà Nội mới chỉ đón được 380 nghìn lượt 

khách du lịch quốc tế, nhưng đến năm 2004 Hà Nội đã đón được 950 nghìn lượt khách 

quốc tế, tăng 2,5 lần so với 1999. Với tốc độ này, Hà Nội hi vọng năm 2010 sẽ đạt được 

các  chỉ  tiêu  theo  tinh  thần  Nghị  quyết 11  của  Thường  vụ  Thành  uỷ  sẽ  đón  được 

1.600.000 lượt khách quốc tế. du lịch thủ đô đã phát triển theo hướng: Bền vững, giữ gìn 

được truyền thống văn hoá, lịch sử, môi trường, đảm bảo an ninh trật tự xã hội. Hệ thống 

cơ sở vật chất kỹ thuật được nâng cấp và hoàn thiện. Chất lượng dịch vụ được cải tiến, 

nhiều chương trình du lịch mới ra đời, môi trường du lịch ngày càng được cải thiện. 

2.2.2. Thực trạng hoạt động du lịch gắn với phát triển văn hoá ở Thủ đô Hà

Nội

2.2.2.1. Việc khai thác các di tích văn hoá và bảo tàng: 

Thủ đô Hà nội là nơi tập trung nhiều di tích lịch sử văn hoá và bảo tàng. Vì vậy đây cũng là nơi rất giàu tiềm năng du lịch văn hoá. Theo Cục Di sản văn hoá, cả nước có khoảng 2.727 di tích được xếp hạng thì Hà Nội có 1.766 di tích, chiếm 70.4% số di tích của cả nước, trong đó có nhiều di tích lịch sử văn hoá quan trọng, nổi tiếng được khách du lịch thường xuyên đến thăm và ngưỡng mộ như: Văn Miếu, Chùa Một Cột, Lăng Chủ Tịch Hồ Chí Minh… 

 Hà Nội do có những ưu đãi về thiên nhiên, khí hậu, về vị trí địa lý đã làm cho các cảnh quan thiên nhiên được kết hợp một cách hài hoà, khéo léo với các công trình văn hoá nhân văn. Vì vậy có nhiều lợi thế trong việc tổ chức khai thác các giá trị văn hoá đặc trưng và các tiềm năng tự nhiên vốn có sự kết hợp tương đối chặt chẽ. Khách du lịch đến Việt Nam và mọi người Việt Nam ở các miền quê khác nhau khi đến Hà nội đều không thể không đến thăm Hồ Hoàn Kiếm nơi có Tháp Rùa và di tích đền Ngọc Sơn cùng một số công trình kiến trúc quanh hồ như tháp Hoà Phong, tượng Vua Lê… tạo thành một quần thể di tích liên hoàn. 

Có thể nói hồ Hoàn Kiếm đã trở thành nơi hội tụ và xuất phát của du khách bốn phương khi đến và đi qua Hà Nội. Cảnh quan của hồ ngày nay đã được cải tạo, nó đã trở thành một trong những thắng cảnh hấp dẫn khách thập phương. 

Việc phát triển du lịch gắn với văn hoá đã đem lại các giá trị tinh thần cho con 

người, giúp con người biết trân trọng hiện tại, giữ gìn quá khứ, nâng cao sự hiểu biết về 

lịch sử văn hoá của dân tộc mình cũng như tăng thêm sự hiểu biết về các nền văn hoá 

của các quốc gia, các dân tộc khác. Muốn hiểu biết đất nước con người, lịch sử văn hoá 

- xã hội và những đặc trưng của mỗi nước du khách thường đến bảo tàng vì bảo tàng là 

cơ quan nghiên cứu, lưu giữ tài liệu, hiện vật có ý nghĩa lịch sử văn hoá. Thông qua các 

hiện vật gốc tiêu biểu và xác thực được lưu giữ trong bảo tàng, bảo tàng có vai trò hết 

sức to lớn trong việc truyền bá lịch sử, văn hoá của dân tộc. Du khách muốn tìm hiểu 

về lịch sử, văn hoá, phong tục tập quán các truyền thống của dân tộc, thì địa chỉ đáng 

tin cậy của du khách chính là các bảo tàng. Như vậy bảo tàng có mối quan hệ rất đặc 

biệt với du lịch. Bảo tàng chính là tài nguyên của khách du lịch để tìm hiểu về văn hoá 

sở tại. 

Trong hệ thống bảo tàng ở Thủ đô Hà Nội, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam là một 

trong những điểm dừng chân khá lý thú của du khách trong các chương trình du lịch. 

Số khách thăm quan bảo tàng hàng năm tăng lên không ngừng. Trung bình hàng ngày 

bảo tàng đón trên 200 lượt khách đến nghiên cứu và thăm quan. Ngoài việc tiếp cận với 

du khách, Bảo tàng Lịch sử còn thiết lập mối quan hệ với hơn 80 bảo tàng và các cơ 

quan văn hoá trên thế giới. Có thể nói Bảo tàng Lịch sử Việt Nam đã trở thành một cơ 

 quan du lịch văn hoá là đầu mối quan trọng trong ngành bảo tàng nghiên cứu về khoa học lịch sử. 

Qua báo cáo tổng kết 40 năm hoạt động, Bảo tàng Cách mạng Việt Nam đã phục vụ hơn 12 triệu lượt khách thăm quan trong nước, hơn 150.000 lượt khách nước ngoài tham quan. Trung bình mỗi năm Bảo tàng phục vụ trên 300 nghìn lượt khách học tập, tham quan trong nước và hơn 4 nghìn khách quốc tế. 

Bảo tàng Cách mạng đã dần dần có mặt trong các chương trình du lịch của các 

công ty du lịch Việt Nam, giúp nhân dân thế giới hiểu rõ những chặng đường chiến đấu 

hy sinh đầy gian khổ nhưng vô cùng anh dũng của dân tộc Việt Nam dưới sự lãnh đạo 

của Đảng. 

Bảo tàng Hồ Chí Minh có số khách đến tham quan du lịch đông nhất. Theo ước tính, trung bình gần 1 triệu khách / năm đến bảo tàng để tìm hiểu về cuộc đời hoạt động của Người, một danh nhân văn hoá của thế giới, đồng thời qua đó du khách có điều kiện được tìm hiểu thêm về văn hoá và con người Việt Nam. 

Hoạt động của các bảo tàng ở Hà Nội nói chung ngày nay rất phù hợp với yêu cầu, sở thích của du khách, ngày càng thu hút thêm du khách. Nhưng đáng tiếc là cho đến nay Hà Nội vẫn chưa có lấy một bảo tàng riêng của mình !!! 

Chúng ta có thể tham khảo một số chương trình du lịch tiêu biểu gắn với các di sản văn hoá và bảo tàng ở Hà nội trong thời gian qua. 

Chương trình 1: (1 ngày) 

Viếng lăng Chủ Tịch Hồ Chí Minh 

Thăm khu du tích về Chủ Tịch Hồ Chí Minh, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Chùa Một

Cột.

Thăm đền Quán Thánh, thăm chùa Trấn Quốc 

Chương trình 2: (1 ngày) 

Thăm Văn Miếu 

Thăm Bảo tàng Mỹ thuật, Bảo tàng Quân đội Thăm Hồ Hoàn Kiếm 

Xem múa rối nước tại Nhà hát múa rối Thăng Long 

 Chương trình 3: (1 ngày) 

Thăm thành Cổ Hà Nội: Lầu Công Chúa, thành Cửa Bắc, Cột Cờ 

Thăm phố cổ: Hàng Bạc, Hàng Khay, Chợ Đồng Xuân, Đình Bạch Mã, Ô Quan 

Chưởng 

Chương trình 4: (1 ngày): ẩm thực Hà nội 

Tứ Kỳ, Huỳnh Cung, Làng nghề Quán Gánh 

Thăm Phủ Tây Hồ - Hồ Tây, thưởng thức đặc sản vùng Hồ Tây. Tối thăm khu phố ẩm thực Tống Duy Tân 

2.2.2.2. du lịch với văn hoá ẩm thực và nghệ thuật truyền thống Hà Nội 

Hà Nội là đất kinh kỳ, vốn được xem là “ăn Bắc, mặc Kinh” nên người Hà Nội hay những khách thập phương đã từng được thưởng thức món ăn Hà Nội đều không thể quên cái cảm giác thơm ngon từ cách chế biến, gia vị, nước chấm cho đến cách bày biện thế nào cho đẹp mắt, gợi cảm mà không phàm tục. Một trong những món ăn được xếp lên hàng đầu về nghệ thuật ẩm thực, làm hài lòng biết bao du khách đó là phở. Phở thì ở đâu cũng có nhưng chỉ có phở Hà Nội chế biến là ngon nhất, để lại nhiều dư vị nhất trong lòng người, thậm chí cả du khách phương Tây. Phở tập trung nhiều nhất và nổi tiếng nhất là ở khu vực phố cổ như: Lý Quốc Sư, phở Bát Đàn, phở gà Nam Ngư. Bún chả ở phố Sinh Từ nay là phố Nguyễn Khuyến hay ở phố Hàng Mành. 

Bên cạnh những món ăn trên, Hà Nội có một món ăn đặc sản mà hầu hết du khách đến Hà Nội đều tìm đến thưởng thức đó là chả cá Lã Vọng ở phố Chả Cá (tức phố Hàng Sơn xưa kia). 

Và từ lâu hương cốm làng Vòng đã vượt khỏi luỹ tre làng, theo những gánh hàng rong vào phố trở thành một món quà lịch sự và tinh tế của mùa thu Hà Nội, một món ăn tao nhã của người Tràng An. 

Cốm Vòng, gạo tám Mễ Trì 

Tương Bần, húng Láng còn gì ngon hơn. 

Có thể nói, cốm chính là một nét đẹp văn hoá lâu đời, một nét đẹp thanh tao đặc 

trưng của người Hà Nội. Thật khó kể hết những món ăn, đồ uống hấp dẫn hơn thế nữa 

của người Thủ đô. Chỉ biết rằng những thú vui ẩm thực đó đã tạo nên một bức tranh độc đáo, sống động về một Hà Nội ngàn năm văn hiến, và nó thu hút, mời gọi du khách thập phương. Các cuộc thi về tài năng ẩm thực của ngành du lịch Hà Nội đã góp phần bảo tồn di sản văn hoá ẩm thực của đất Thăng Long - Hà Nội văn hiến, con người Hà Nội tài hoa, thanh lịch. 

Cùng với sự phát triển kinh tế và đời sống xã hội được nâng lên một cách rõ rệt, 

những hoạt động văn hoá nghệ thuật đang được chú ý phát triển phục vụ nhu cầu 

thưởng thức nghệ thuật của công chúng và phục vụ các hoạt động du lịch. Nhiều cơ sở 

văn hoá được phục hồi, nâng cấp hoặc xây dựng mới như Nhà Hát Lớn Hà Nội, Nhà hát 

múa rối nước Thăng Long… Với sản phẩm của nền văn minh lúa nước lâu đời, Nhà hát 

múa rối nước Thăng Long đã đáp ứng tốt nhu cầu vui chơi giải trí của du khách. Hình 

ảnh nhân vật Chú Tễu đã kích thích trí tò mò, lòng hiếu kỳ của khách. Tuy nhiên, để 

loại hình nghệ thuật này thu hút khách hơn nữa, các doanh nghiệp lữ hành cần phải có 

sự phối hợp với các cơ quan văn hoá để tổ chức các hình thức phục vụ vừa đáp ứng nhu 

cầu văn hoá của khách du lịch vừa giữ được giá trị văn hoá truyền thống Việt Nam. 

2.2.2.3. du lịch với hoạt động giao lưu văn hoá trong và ngoài nước 

du lịch là một ngành kinh tế tổng hợp. Trong hoạt động du lịch, các cuộc gặp gỡ trao đổi trên phạm vi vùng lãnh thổ, quốc gia và quốc tế… đã trở thành hoạt động phổ biến và vai trò càng to lớn. Các hoạt động này nhằm tuyên truyền, quảng bá, tiếp thị và xúc tiến du lịch, thông tin du lịch và tiến tới hợp tác giữa các doanh nghiệp du lịch, kết nối các chương trình du lịch, các dịch vụ du lịch, giới thiệu sản phẩm của doanh nghiệp, của các vùng lãnh thổ, của mỗi quốc gia… 

Thời gian qua để thông tin về du lịch Việt Nam và Hà Nội, để tuyên truyền quảng bá, tiếp thị cho các doanh nghiệp du lịch, liên hoan du lịch Hà Nội đã thực hiện một cách có kế hoạch. Mục tiêu quảng bá về các tuyến điểm du lịch, các chương trình du lịch trong và ngoài nước của các doanh nghiệp du lịch đã có hiệu quả do quá trình vận hành để lại. Sự bố trí khoa học trong các gian hàng tại liên hoan. Khách hàng có thể quan tâm đến bất kỳ thông tin nào về chương trình du lịch được giới thiệu và sẵn sàng được giải đáp, được cung cấp thông tin cần thiết. 

 Năm 1999 Sở du lịch Hà Nội đã tổ chức liên hoan du lịch lần thứ nhất. Hơn 70 doanh nghiệp trong nước tham gia giới thiệu sản phẩm của mình. Điều lý thú ở liên hoan này là nhiều doanh nghiệp du lịch đã giới thiệu được các chương trình du lịch cuối tuần hấp dẫn trên cơ sở nghiên cứu thị trường ở Hà Nội và vùng phụ cận. Với 200 hợp đồng được ký kết giữa các công ty ngay tại liên hoan đã chứng minh cho tính thực tiễn của cuộc liên hoan này. 

Liên hoan du lịch quốc tế Hà Nội năm 2005 do Sở du lịch Hà Nội tổ chức từ ngày 29 tháng 4 đến ngày 1 tháng 5 vừa qua đã quảng bá mạnh mẽ các sản phẩm của du lịch Hà Nội và cả nước, góp phần vào mục tiêu đón hơn 1 triệu lượt khách du lịch quốc tế năm nay tại Hà Nội (và trên 3 triệu lượt khách quốc tế trên cả nước). 

Theo báo cáo tổng kết của Sở du lịch Hà Nội cuộc liên hoan này hoành tráng 

hơn về qui mô, hấp dẫn hơn về nội dung, đã cuốn hút 40 tỉnh, thành trong cả nước tham 

gia giới thiệu sản phẩm của địa phương mình, gần 100 đoàn khách quốc tế có mặt. 

Khu vực quanh hồ Hoàn Kiếm nối với các tuyến phố đi bộ và chợ đêm Đồng Xuân là trung tâm chính của Liên hoan với 350 gian hàng trưng bày các chương trình du lịch chất lượng cao, độc đáo và các dự án phát triển du lịch cùng với các sản phẩm làng nghề truyền thống của các nghệ nhân trong cả nước. 

Ngoài ra còn có các gian hàng của các doanh nghiệp trong lĩnh vực thương mại. Xen kẽ cùng các gian hàng trưng bày là các loại hoa cây cảnh. ấn tượng nhất là màn biểu diễn nghệ thuật trồng hoa trên mặt hồ nước của các nghệ sỹ Pháp đã thu hút rất đông đảo khán giả thưởng thức. Trong khuôn viên của công viên Bách Thảo, xung quanh những cây xanh tốt tươi có hàng trăm gian hàng ẩm thực được kiến trúc theo phong cách truyền thống và hiện đại với các món ăn á, Âu là cơ hội để các đầu bếp có tài nấu ăn trình bày nghệ thuật, và cơ hội để họ trao đổi học tập kinh nghiệm, học tập tài năng với sự tinh tế thanh lịch phục vụ mọi đối tượng. 

Tại khu phố cổ như Hàng Ngang, Hàng Đào, Hàng Đường mục đích đặt một nền móng xây dựng một festival sáng tạo, qui mô lớn và đặc trưng nhân kỷ niệm một nghìn năm Thăng Long - Hà Nội đã tổ chức biểu diễn nghệ thuật Pháp ở những phố cổ này tạo nên một cuộc gặp gỡ giao lưu. 

 Là trung tâm du lịch lớn của cả nước, Hà Nội tập trung nhiều doanh nghiệp lữ hành quốc tế và nội địa. Trong những năm qua cùng với sự khởi sắc của hoạt động du lịch của cả nước, hoạt động lữ hành Hà Nội vẫn có thế đứng riêng với tài nguyên du lịch nhân văn của thủ đô. Hầu hết các tua du lịch ấy chính là bản sắc văn hoá Việt Nam được hội tụ thành tinh hoa Thăng Long - Hà Nội. 

Hà Nội cũng là trung tâm du lịch của vùng châu thổ Bắc Bộ, có nhiều tỉnh thành 

lân cận như Hà Tây, Bắc Ninh, Bắc Giang, Hà Nam, Ninh Bình, Nam Định, Thanh 

Hoá, Nghệ An… Vì vậy có thể thấy rằng đây là một khu vực rộng lớn có các miền địa 

hình khác nhau từ đồng bằng, biển, đến rừng núi… ở đó cũng là vùng có nguồn tài 

nguyên phong phú, có hệ thống giao thông thuận tiện, tiềm năng du lịch nhân văn và tự 

nhiên đa dạng, đang giữ vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển du lịch của nước 

ta. 

Thực hiện chỉ đạo của Thành uỷ Uỷ ban Nhân dân thành phố Hà Nội về tăng cường hợp tác về mọi mặt giữa Hà Nội với các tỉnh thành trong nước, Sở du lịch Hà Nội đã tích cực mở rộng hợp tác với các địa phương nhằm hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm phân phối khách du lịch lớn nhất khu vực phía Bắc. 

Du khách đến Hà Nội vãn cảnh, nghỉ ngơi và sau đó sẽ tham quan du lịch các địa phương khác như: du lịch nghỉ dưỡng, tắm biển ở Sầm Sơn (Thanh Hoá), nghỉ mát trên núi Tam Đảo, tham quan danh thắng ở Bích Động (Ninh Bình), tham quan các di tích văn hoá ở Hà Tây, Bắc Ninh, Hoa Lư, trẩy hội ở chùa Hương, Phủ Giầy… Khách đi nghỉ dưỡng và tham quan từ Hà Nội đi các nơi vẫn tăng đều hàng năm (9,6 đến 11%/ năm). Khách có xu hướng thay đổi tuyến hướng du lịch gắn với thiên nhiên và thường hướng tới những điểm du lịch mới như Tam Cốc - Bích Động, Hoa Lư, rừng Cúc Phương và những nơi địa điểm giàu tính văn hoá, tín ngưỡng, du lịch sinh thái. 

Chúng ta có thể tham khảo một số chương trình du lịch xuất phát từ Hà Nội: 

Chương trình 1: Hà Nội - Vạn Phúc - Chùa Trầm - Chùa Trăm Gian 

Chương trình 2: Hà Nội - Bát Tràng - Đông Hồ - Chùa Bút Tháp - Đồng Kỵ. Chương trình3: Hà Nội - Chùa Thầy - Chùa Tây Phương 

Chương trình 4: Hà Nội - Chùa Hương 

 - Hà Nội - Rừng Quốc gia Cúc Phương - Hà Nội - Tam Đảo 

- Hà Nội - Kim Bôi- Hoà Bình 

- Hà Nội - Hồ Núi Cốc 

- Hà Nội - Hồ Ba Bể 

- Hà Nội - Hoa Lư - Tam Cốc - Phát Diệm - Hà Nội - Đồ Sơn 

- Hà Nội - Cát Bà 

- Hà Nội - Hạ Long 

- Hà Nội - Sầm Sơn 

- Hà Nội - Huế 

- Hà Nội - Nha trang 

- Hà Nội - Nha Trang - Đà Lạt - T.P Hồ Chí Minh 

- Hà Nội - Nha Trang - Đà Lạt - Vũng Tàu - T.P Hồ Chí Minh - Tây Ninh - Củ 

Chi 

- Xuyên Việt 

Hà Nội còn là điểm du lịch hàng đầu của châu á. Thành công này được gặt hái từ kết quả tất yếu của quá trình quảng bá từ những năm trước. Chương trìmh xúc tiến quảng bá du lịch đã có tiếng vang lớn trong năm là phối hợp với hãng Hàng không Việt Nam mở thêm trung tâm du lịch tại sân bay quốc tế Nội Bài. Đây là nơi đầu tiên đón chào mừng du khách năm châu đến Hà Nội, giới thiệu quảng bá về hình ảnh đất nước con người Việt Nam đồng thời cung cấp thông tin bổ ích cho du khách về tua, tuyến, điểm, các đơn vị lữ hành và khách sạn trên địa bàn Hà Nội. 

Hà Nội đã mở rộng hợp tác với 25 thủ đô và thành phố lớn của các nước qua 

việc ký kết nhiều văn bản ghi nhớ và thoả thuận trong lĩnh vực du lịch như với: Pháp, 

Nhật, Hàn Quốc, Trung Quốc. Năm 2004 mở rộng xúc tiến du lịch đến thị trường Nam 

Phi, Nam Mỹ. Hiện đã có 167 thị trường có khách du lịch đến Hà Nội. Việt Nam được 

coi là điểm đến hấp dẫn và thân thiện, Hà Nội được công nhận là “thành phố hoà bình” 

và được tạp chí Mỹ Travel Leisurue (3/2003) bình chọn là thành phố du lịch tốt thứ hai 

 Châu á (sau Băng Cốc), đứng thứ 13 thế giới và trở thành thành viên chính thức của nhiều tổ chức quốc tế lớn như Liên minh các thành phố lịch sử (NHC), Hiệp hội quốc tế thị trường các thành phố có tổ chức sử dụng tiếng Pháp (AIMF), mạng lưới chính quyền địa phương (CITYET) và Hiệp hội thế giới các đô thị lớn (Metropolis). 

Những hoạt động trên đã góp phần tạo ra một vị thế mới cho du lịch thủ đô, đóng góp thiết thực vào việc nâng cao hiểu biết và tình cảm của nhân dân cả nướcvà bè bạn quốc tế về du lịch Hà Nội, văn hoá và con người Hà Nội nói riêng, văn hoá và con người Việt Nam nói chung. 

2.2.2.4. Quản lý nhà nước về du lịch và sự phát triển văn hoá 

du lịch là loại hình kinh tế đặc thù khác với các ngành kinh tế khác về sản phẩm cũng như phương thức tiêu dùng. du lịch phát triển phụ thuộc vào đặc điểm tự nhiên, lịch sử, truyền thống văn hoá và điều kiện phát triển kinh tế xã hội. Phạm vi hoạt động du lịch không ngừng mở rộng, thường xuyên có sự thay đổi không ngừng về cơ cấu nguồn khách. Hoạt động du lịch tác động đến nhiều ngành đòi hỏi tính toán toàn diện trong chính sách và giải pháp cũng như sự phối hợp chặt chẽ nhịp nhàng trong công tác quản lý. Từ đặc điểm của hoạt động du lịch gắn với phát triển văn hoá nhất thiết phải nâng cao vai trò quản lý của Nhà nước về du lịch. 

Vai trò quản lý của Nhà nước trong hoạt động du lịch được xác định rõ trong Luật du lịch (2005): 

Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về du lịch 

Cơ quan quản lý nhà nước về du lịch ở Trung ương chịu trách nhiệm 

trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về du lịch; chủ trì, phối hợp với 

các cơ quan Nhà nước trong việc thực hiện quản lý nhà nước về du lịch. 

Bộ, và cơ quan ngang bộ trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình và theo sự phân công của Chính phủ có trách nhiệm phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước về du lịch ở Trung ương trong việc thực hiện quản lý nhà nước về du lịch. 

Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (sau đây gọi 

chung là Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh) trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình và theo sự phân cấp của Chính phủ có trách nhiệm thực hiện quản lý nhà nước về du lịch tại địa phương; cụ thể hoá chiến lược, quy hoạch, cơ chế, chính sách phát triển du lịch phù hợp với thực tế tại địa phương và có biện pháp bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội, vệ sinh môi trường tại khu du lịch, điểm du lịch, tuyến du lịch, đô thị du lịch [42, tr.17]. 

Mặc dù mới được thành lập nhưng Sở du lịch Hà Nội đã tham mưu giúp Uỷ ban nhân dân thành phố Hà Nội thực hiện được nhiều việc liên quan đến công tác quản lý các hoạt động du lịch trên địa bàn thành phố. Bên cạnh đó Ban chỉ đạo về du lịch của Uỷ ban nhân dân thành phố cũng góp phần không nhỏ vào việc quản lý nhà nước về du lịch. Bước đầu đã thực hiện tốt việc chuyển nhà khách, nhà nghỉ công ích sang kinh doanh dịch vụ du lịch, quản lý và giám sát được các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ, đặc biệt là dịch vụ lưu trú và lữ hành. 

Sự chuyển đổi cơ chế tổ chức quản lý kinh tế từ bao cấp sang cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước cùng với việc thực hiện chính sách mở cửa trong kinh doanh du lịch, đã làm cho tổ chức du lịch trên địa bàn thành phố có nhiều thay đổi và đã đạt được nhiều thành tích quan trọng: Có sự tăng nhanh về lượng khách, đa dạng hoá về thị trường, mức nộp ngân sách ngày càng tăng và có cơ hội đầu tư vào cơ sở vật chất cho du lịch. du lịch góp phần tạo doanh thu cho nhiều ngành khác, góp phần xoá đói giảm nghèo cho cộng đồng dân cư địa phương nơi có tài nguyên du lịch. Công tác quản lý nhà nước về du lịch được tăng cường một bước, hầu hết các hoạt động du lịch được tổ chức quản lý thống nhất, thông suốt. Tuy nhiên vẫn còn có những hạn chế trong quản lý nhà nước về du lịch là: 

Sở du lịch vẫn chưa phối hợp có hiệu quả với chính quyền địa phương và ngành 

văn hoá trong việc bảo vệ môi trường, cảnh quan, khai thác và tôn tạo các cơ sở văn 

hoá. Việc quản lý và khai thác các di sản văn hoá phục vụ du lịch chưa thống nhất, 

trong các cấp, các ngành nhiều khi phó mặc cho chính quyền địa phương quản lý hoặc 

các cơ quan quản lý không có đủ điều kiện đảm bảo. Tình trạng xuống cấp và huỷ hoại 

của các giá trị văn hoá vẫn ở mức báo động. Nhiều nơi việc tôn tạo các di tích văn hoá 

có tiềm năng du lịch được tiến hành một cách bị động thiếu nghiên cứu qui hoạch và chuyên môn, thiếu tôn trọng giá trị lịch sử của di tích. Có nhiều nơi chỉ chú trọng khai thác phục vụ những lợi ích trước mắt mà không tính đến những hậu quả sau này do việc tổ chức du lịch bừa bãi gây ô nhiễm môi trường, phá hoại cảnh quan. 

Nguồn vốn đầu tư vào lĩnh vực đầu tư vào du lịch có tăng nhưng chưa đồng bộ và thường tập trung vào các cơ sở lưu trú hiện có. Vì vậy việc đầu tư thường tự phát do đó không đủ sức thu hút khách địa phương. 

Chưa có cơ chế hữu hiệu khai thác các tiềm năng du lịch ở thủ đô do đó sản phẩm du lịch vẫn còn nghèo nàn, thiếu các hoạt động vui chơi giải trí cho khách. Sự phối hợp giữa các ngành quản lý sản phẩm du lịch còn thiếu cơ chế phối hợp do đó làm giảm tính hấp dẫn của các sản phẩm du lịch. 

Nhận thức xã hội với du lịch được nâng cao nhưng chưa đồng đều ở các cấp, các ngành, vẫn còn nhiều chính sách chưa thuận lợi cho du lịch như chính sách giá cho du lịch còn cao, nhiều nơi áp dụng chính sách hai giá, chưa có cơ chế cho vay ưu đãi đầu tư xây dựng các sản phẩm du lịch. 

Chưa quản lý được một số hiện tượng không lành mạnh trong kinh doanh du lịch như tranh giành khách, ăn xin và các tệ nạn xã hội khác… 

Tốc độ phát triển du lịch ngày càng nhanh và đa dạng nhưng bộ máy quản lý nhà nước về du lịch chưa tiến kịp xu thế phát triển. 

Tất cả những vấn đề trên đặt ra yêu cầu quan trọng là phải tiếp tục đổi mới công tác quản lý nhà nước về du lịch ở Hà Nội, nhằm vì sự phát triển bền vững du lịch văn hoá ở Thủ đô Hà Nội trong thời gian tới. 

Kết luận chương 2 

Xem xét mối quan hệ giữa phát triển du lịch với việc giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc và sắc thái văn hoá của Hà Nội là vấn đề rất đáng quan tâm. Hà Nội vừa là nơi hội tụ những tinh hoa văn hoá của cả nước vừa có sức lan toả văn hoá cho cả dân tộc. Chính điều này tạo ra ưu thế cho du lịch Hà Nội phát triển. 

Hà Nội có nhiều di tích văn hoá, kiến trúc, tín ngưỡng dân gian, nhiều thiết chế 

văn hoá hiện đại. Những di sản, gía trị văn hoá này có ý nghĩa lớn đối với hoạt động du 

lịch, nhất là việc giáo dục truyền thống yêu nước và cách mạng, bản sắc văn hoá dân tộc cho các thế hệ người Việt Nam. Việc khai thác các di sản và giá trị văn hoá này không những nhằm giữ gìn và phát triển văn hoá Hà Nội mà còn tăng thêm rất nhiều tính hấp dẫn cho du khách trong nước và quốc tế. 

Tuy nhiên, phát triển du lịch ở Hà Nội trong mối quan hệ với phát triển văn hoá vẫn còn một số mặt hạn chế là: 

- Một số lễ hội, sự kiện du lịch tính chuyên nghiệp chưa cao, đặc biệt các sự kiện du lịch trong nước chủ yếu là “ta diễn cho ta xem”. Các sự kiện lễ hội văn hoá du lịch diễn ra còn hay trùng lặp về nội dung. Mô típ chung của các lễ hội là đêm khai mạc ở dạng sân khấu hoá với các tiết mục mang nặng tính biểu diễn hình thức thiếu tính độc đáo của địa phương. 

- Việc tổ chức một số lễ hội du lịch quá gần nhau về thời gian và địa điểm. Vì vậy không mang lại những hiệu quả như mong muốn. 

- Các làng nghề truyền thống hiện nay có biểu hiện bị thương mại hoá và bị pha trộn các yếu tố ngoại lai, mất dần các giá trị văn hoá đích thực của nó. 

- Trình độ của một số cán bộ chưa đáp ứng được yêu cầu đòi hỏi của thực tế, đặc 

biệt là sự thiếu hiểu biết về văn hoá, về công tác quản lý do đó đã ảnh hưởng đến việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc trong hoạt động du lịch. 

- Còn có sự thiếu đồng bộ giữa các cơ quan quản lý nhà nước về văn hoá; kinh 

tế; an ninh; du lịch… 

- Hệ thống cơ sở du lịch còn thiếu qui hoạch… cơ sở hạ tầng vẫn còn yếu kém chưa đáp ứng được nhu cầu của khách. 

- Các tệ nạn xã hội trong hoạt động du lịch còn chưa được ngăn chặn và khắc phục triệt để. 

Chương 3 

phương hướng và giải pháp 

nhằm tăng cường mối quan hệ giữa văn hoá 

và du lịch trong thời kỳ đổi mới ở nước ta hiện nay 

3.1. Phương hướng 

Trong những năm qua sự nghiệp đổi mới của đất nước ta đã đạt được những 

thành tựu đáng kể: Tình hình chính trị ổn định, quốc phòng an ninh được tăng cường, 

quan hệ đối ngoại và việc chủ động hội nhập kinh tế quốc tế được mở rộng. Đời sống 

văn hoá xã hội có nhiều tiến bộ, đời sống nhân dân được tiếp tục cải thiện. Thành tựu 

trên đây là nền tảng vững chắc cho sự phát triển văn hoá và du lịch ở nước ta trong thời 

gian tới. 

Nếu như những giai đoạn trước đó du lịch chưa được nhìn nhận tương xứng với 

tiềm năng của nó thì trong thời kỳ đổi mới đường lối có tính định hướng chiến lược của 

Đảng đã mở ra cho du lịch Việt Nam sự phát triển mới, vóc dáng mới, vị thế mới. 

Đảng và Nhà nước ta đã xác định: 

du lịch là một ngành kinh tế tổng hợp quan trọng mang nội dung văn hoá sâu sắc, có tính liên ngành, liên vùng và xã hội hoá cao. Phát triển du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, giải trí, nghỉ ngơi của nhân dân và khách du lịch quốc tế, góp phần nâng cao dân trí, tạo việc làm và phát triển kinh tế xã hội của đất nước [57, tr.5-6]. 

Đảng và Nhà nước đã tăng cường sự lãnh đạo với công tác văn hoá và du lịch, tăng cường công tác quản lý, ban hành sửa đổi và bổ sung các chính sách, luật pháp liên quan đến du lịch, nhằm làm cho du lịch và văn hoá phát triển mạnh mẽ trong những thập niên đầu thế kỷ XXI. 

Các hoạt động của du lịch Việt Nam có thể nói đã được đặt đúng vị trí mà nó cần 

có hơn trong thời kỳ đổi mới và xu hướng của nền kinh tế thị trường. Đảng và Nhà nước 

ta đã chú trọng tới tất cả hoạt động đầu tư cho du lịch, bảo đảm an ninh du lịch, khai thác 

các nguồn lực du lịch và đổi mới công tác nghiên cứu khoa học, công nghệ du lịch, đào tạo bồi dưỡng cán bộ… thực sự là đòn bẩy để phát phát triển du lịch Việt Nam trong tương lai. 

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, IX Đảng ta đã chỉ rõ cần phải bảo 

tồn và khai thác vẻ đẹp cảnh quan thiên nhiên và các di tích lịch sử để phát triển du 

lịch. 

Một trong những nội dung cơ bản của thời kỳ công nghiệp hoá - hiện đại hoá trong những năm trước mắt là: Phát triển nhanh du lịch, các dịch vụ phục vụ cuộc sống nhân dân. Từng bước đưa nước ta trở thành một trung tâm du lịch, thương mại dịch vụ có tầm cỡ trong khu vực. Để thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ đó, Đại hội VIII của Đảng đã định hướng phát triển du lịch một cách toàn diện: 

Triển khai thực hiện qui hoạch tổng thể du lịch Việt Nam tương xứng với tiềm năng du lịch của đất nước theo hướng du lịch văn hoá, sinh thái, môi trường. Xây dựng các chương trình và điểm du lịch hấp dẫn về văn hoá, di tích lịch sử và khu danh lam thắng cảnh. Huy động nguồn lực của nhân dân tham gia kinh doanh du lịch, ưu tiên xây dựng cơ sở hạ tầng ở những khu du lịch tập trung ở các trung tâm lớn. Nâng cao trình độ văn hoá và chất lượng dịch vụ với các loại khách khác nhau [20]. 

Đại hội đại biểu lần thứ IX của Đảng tiếp tục xác định: cần phát triển du lịch văn hoá, lịch sử, đáp ứng nhu cầu dịch vụ trong nước và phát triển nhanh du lịch quốc tế, sớm đạt trình độ phát triển du lịch của khu vực. 

Trong bối cảnh kinh tế thị trường, trong xu thế phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ thì các giá trị và di sản văn hoá ngày càng trở nên quan trọng, cần được đặt đúng vị trí của nó trong tiến trình phát triển của quốc gia, dân tộc. Một trong những hoạt động quan trọng liên quan đến các gía trị văn hoá quốc gia là hoạt động của ngành du lịch. Pháp lệnh du lịch (1999) đã nêu rõ: “Lấy văn hoá dân tộc làm cơ sở chính cho mọi hoạt động du lịch”. Pháp lệnh còn khẳng định: “Nhà nước thống nhất quản lý hoạt động du lịch, bảo đảm phát triển du lịch văn hoá, du lịch sinh thái giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá thuần phong mỹ tục của dân tộc Việt Nam” [57, tr.6]. 

 Xuất phát từ những quan điểm của Đảng ta về phát triển du lịch và văn hoá, đồng thời với nhận thức rõ vai trò to lớn của thủ đô Hà Nội, Đại hội Đảng bộ Thành phố Hà Nội lần thứ XIII đã định hướng mục tiêu phát triển du lịch văn hoá là: 

Nâng cao chất lượng và phát triển đồng bộ dịch vụ du lịch trở thành ngành quan trọng trong cơ cấu kinh tế thủ đô. Phát triển du lịch văn hoá - sinh thái, du lịch truyền thống, lễ hội, du lịch kinh doanh… kết hợp tốt giữa du lịch văn hoá với tôn tạo các di tích, danh lam thắng cảnh, giữa phát triển các sản phẩm du lịch với quảng bá truyền thống lịch sử, văn hoá Thăng Long - Hà Nội… Phối hợp với các địa phương khác để xây dựng cơ sở vật chất phục vụ cho các chương trình phát triển du lịch đa dạng… [39, tr.38]. 

Điều này phù hợp với nhiệm vụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Hà Nội theo hướng: dịch vụ - công nghiệp - nông nghiệp trong đó ngành dịch vụ, đặc biệt là du lịch dịch vụ phải được phát triển mạnh cả về chất và lượng với trình độ cao hơn nhằm thực hiện thành công công nghiệp hoá - hiện đại hoá. Đảng bộ Hà Nội xác định mục tiêu: Xây dựng Thủ đô Hà Nội trở thành trung tâm du lịch của cả vùng Bắc Bộ và là một trung tâm du lịch lớn của cả nước và khu vực. Phát triển du lịch gắn với nhiệm vụ xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, gắn với việc quảng bá, giới thiệu văn hoá và con người Hà Nội “ văn minh, thanh lịch, hiện đại.” 

3.2. GiảI pháp 

Để tăng cường mối quan hệ giữa văn hoá và du lịch trên địa bàn Hà Nội nói riêng, nước ta nói chung cần quan tâm tới các giải pháp cơ bản là: 

3.2.1. Xây dựng môi trường văn hoá trong hoạt động du lịch 

Hoạt động du lịch bao gồm nhiều yếu tố, trong đó có yếu tố cốt lõi quan trọng là 

văn hoá. Muốn du lịch phát triển bền vững, yếu tố văn hoá là một trong những điều 

kiện không thể thiếu được. Bởi vì các gía trị văn hoá trong các tua du lịch, các điểm du 

lịch đã làm tăng các giá trị thấm sâu vào môi trường sống, sinh hoạt, quan hệ cộng 

đồng, cá nhân của du khách. để mỗi du khách thoả mãn trong chuyến đi của họ, những 

yếu tố, những giá trị văn hoá Việt Nam làm cho họ cảm nhận một môi trường lành 

mạnh, bình yên, có sự độc đáo các nhân tố văn hoá trong đó. Chẳng hạn lòng hiếu khách, chiều khách ở mỗi dân tộc, khách được tiếp nhận nhiều kiến thức qua chuyến đi, 

thưởng thức khám phá được nhiều cái đẹp, cái hay, cái bất ngờ, khách giữ lâu ấn tượng 

về sự quyến rũ của nghệ thuật, sự cám dỗ của cảnh quan danh thắng, sự ngọt ngào đậm 

đà của các món ăn, khách được đáp ứng thông tin nhanh nhạy rẻ mà tiện lợi… Khách 

được thưởng thức những điệu múa, những bản dân ca Việt Nam đậm chất trữ tình, sâu 

lắng. 

Những sản phẩm du lịch từ điểm du lịch, tuyến du lịch đến khách sạn, nhà hàng, 

phương tiện đều phải hoàn hảo. Toàn bộ mối quan hệ với khách - chủ - sản phẩm du 

lịch và các thiết chế tạo nên bộ mặt văn hoá, phản ánh chất văn hoá tiên tiến của nền du 

lịch. Đồng thời cũng chính những yếu tố đó nó cũng là cơ sở cho những khát khao 

khám phá thiên nhiên của khách du lịch. Nếu thiếu những cái đó sẽ giảm đi nhu cầu 

khám phá của du khách. Người ta đã chững minh sự mệt mỏi gắng gượng của khách du 

lịch trên đường ngắm cảnh thủ đô khi bị ùn tắc giao thông, sự ô nhiễm môi trường, sự 

ứng xử không mấy thanh lịch của người dân bản địa, nạn ăn xin của một số cụ già, trẻ 

em lang thang trên đường phố... Từ góc độ xây dựng môi trường văn hoá trong hoạt 

động du lịch thì đây là một vấn đề rất bức xúc, là nhân tố trực tiếp và thường xuyên tạo 

ra ý nghĩa. Từ đó ảnh hưởng lâu dài đến phát triển du lịch ở thủ đô. 

3.2.2. Hình thành một số vùng trọng điểm về du lịch ở Thủ đô gắn với các di sản văn hoá 

Khu vực trung tâm hồ Hoàn Kiếm: 

Là khu du lịch có hồ Gươm với Tháp Rùa, đền Ngọc Sơn, có trung tâm thương mại, và là tâm điểm giao lưu nối liền với hệ thống di tích khu phố cổ tạo thành một quần thể kiến trúc mang đậm nét Hà Nội. Củng cố và phát triển tuyến phố đi bộ tại Hàng Ngang - Hàng Đào vào tất cả các tối trong tuần. Đồng thời cần giữ gìn vẻ đẹp của các khu phố cổ để khu vực này mãi mãi là trung tâm của thủ đô. 

Khu vực Ba Đình - Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh - Khu di tích khác: 

Khu vực này ngày nay không chỉ là trung tâm chính trị, lịch sử mà còn là khu du 

lịch của thủ đô. Quảng trường Ba Đình, khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh, bảo tàng Quân 

đội, Văn Miếu Quốc Tử Giám, khu di tích Cổ Loa… đặc biệt Bảo tàng Dân tộc học ra đời là một lợi thế tuyệt vời cho ngành du lịch. Các bảo tàng đem lại cho người xem hiểu biết về sự hình thành và phát triển của đất nước Việt Nam với trang sử oai hùng có những danh nhân lớn như Chủ tịch Hồ Chí Minh, một hình ảnh đất nước Việt Nam thu nhỏ với 54 dân tộc, người ta có thể hiểu biết đời sống sinh hoạt, phong tục tập quán của những tộc người này một cách khái quát khi chưa có điều kiện đến tận nơi hoặc từ đây mà họ lựa chọn cho mình một chuyến du lịch mới. 

Khu du lịch Hồ Tây: 

Hồ Tây là trung tâm văn hoá, du lịch nghỉ ngơi, vui chơi giải trí và là bộ phận 

không thể tách rời với hệ thống trung tâm thành phố. Nhìn tổng quát, tiềm năng của Hồ 

Tây về du lịch rất lớn, có thể cho ra đời và phát triển lâu bền loại hình du lịch có sức 

hẫp dẫn khách gần xa. Với mặt nước mênh mông, phong cảnh Hồ Tây tuyệt đẹp có 

nhiều loại hình vui chơi giải trí hẫp dẫn như bơi lội, câu cá, đua thuyền, lướt ván… 

được bao bọc xung quanh những làng nghề truyền thống cùng sắc màu của làng hoa 

Nghi Tàm, bánh tôm Hồ Tây cùng những di tích nổi tiếng của Tây Hồ… Nhưng nhìn 

chung thực trạng cơ sở hạ tầng và môi trường sinh thái của Hồ Tây hiện nay có rất 

nhiều việc phải làm nhất là phải có các công trình bảo vệ cảnh quan, môi trường sinh 

thái quanh hồ. Giữ khung cảnh thiên nhiên thơ mộng, thoáng đãng của Hồ Tây. Tuy đã 

thu hút được khách đi du lịch cuối tuần nhưng nếu công viên nước Hồ Tây được tổ 

chức hoạt động như công viên văn hoá Đầm Sen ở thành phố Hồ Chí Minh thì sẽ là một 

trọng điểm du lịch đầy ấn tượng có sức thu hút mạnh mẽ du khách, xứng đáng với tầm 

vóc du lịch của Thủ đô. 

3.2.3. Bảo vệ tôn tạo và phát huy các di sản văn hoá trong hoạt động du lịch 

Xây dựng cơ chế chính sách bảo vệ tôn tạo tài nguyên phục vụ phát triển du 

lịch. Đề nghị các cơ quan hữu quan cho phép trích quĩ phát triển sản xuất với tỉ lệ cần 

thiết cho việc tôn tạo các giá trị tài nguyên thiên nhiên môi trường và các giá trị nhân 

văn. Cho phép tính vào giá thành một tỉ lệ hợp lý coi như chi phí hợp lệ, hợp lý để hình 

thành quĩ bảo tồn cho các giá trị đó đối với từng cơ sở sản xuất kinh doanh du lịch. 

Giáo dục nâng cao dân trí cho cộng đồng và khách du lịch. Sự phát triển du lịch 

đúng hướng còn cần đến sự tác động tích cực từ phía xã hội hay nói cách khác là đề cập đến vai trò của nhân dân, các tổ chức xã hội và đoàn thể trong phát triển du lịch là sự cần thiết do đó: 

Xây dựng thành chương trình quốc gia giáo dục và nâng cáo dân trí về bảo vệ các tài năng phục vụ cho phát triển du lịch. 

Tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ và nội dung cho chương trình giáo dục và nâng cao dân trí. 

Có chính sách đãi ngộ với các cá nhân, tập thể tham gia vào chương trình. 

Một số biện pháp cụ thể là: 

Mỗi khu du lịch có qui trình khác nhau, do đó cần xác định mục đích việc tôn tạo phạm vi, đối tượng, nội dung công tác tôn tạo, xác định chủ đầu tư và nguồn vốn đầu tư cũng như chủ thể thực hiện. Vấn đề đặt ra: tôn tạo với mục đích cho du lịch hay cho môi sinh? Do đâu cấp vốn? Và ai sẽ là người thực hiện?... 

Cần có sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa các ban ngành văn hoá và du lịch và các cơ quan địa phương trong việc bảo tồn, trùng tu, quản lý khai thác một cách hợp lý, có hiệu quả nguồn tài nguyên du lịch văn hoá hiện có. 

Ngành Văn hoá - Thông tin cần sớm hoàn chỉnh qui hoạch chi tiết về bảo tồn, 

tôn tạo các di sản văn hoá. Trong quá trình trùng tu cần tập trung vào một số điểm nhất 

định, tránh dàn trải, chú trọng chất lượng của công tác trùng tu nhất là quá trình nghiệm 

thu. 

Tập trung công tác nghiên cứu phục vụ các loại hình lễ hội truyền thống dân gian, các ngành nghề truyền thống. Tái hiện một số lễ hội cung đình, ca múa nhạc mang bản sắc văn hoá dân tộc phục vụ nhu cầu khách tham quan, góp phần đa dạng hoá sản phẩm du lịch. 

áp dụng thành tựu khoa học kỹ thuật mới nhất vào lĩnh vực bảo tồn và phát huy di sản văn hoá dân tộc như tin học phục vụ cho việc xây dựng và quản lý hệ thống dữ liệu các di tích. 

3.2.4. Đa dạng hoá các sản phẩm và loại hình du lịch của Hà Nội 

Để có thể khẳng định được mình và tạo nên sự hấp dẫn đối với du khách trong 

nước và quốc tế cần phải xây dựng được sản phẩm du lịch độc đáo và ở trình độ cao, sản phẩm du lịch này không những hình thành trên cơ sở các tài nguyên du lịch, danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, lễ hội truyền thống và nền văn hoá độc đáo của Thủ đô mà còn cần phải khai thác vị trí trung tâm của Thủ đô trong mối quan hệ với các vùng du lịch phụ cận của cả nước. 

Sản phẩm du lịch của Hà Nội phải mang tính đặc trưng cho nền văn hoá và trình độ phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô. Cần phải tập trung khai thác những tinh hoa, 

những truyền thống lịch sử, những giá trị độc đáo của văn hoá Thủ đô để tạo nên sản phẩm du lịch mang bản sắc riêng của văn hoá và con người Hà Nội đáp ứng nhu cầu của du khách. 

Bên cạnh việc khai thác tốt các điểm du lịch hiện có ở Hà Nội, mở rộng các điểm du lịch xung quanh Hà Nội như Nam Định, Ninh Bình, Bắc Ninh, Hải Phòng, Quảng Ninh… để thiết lập các tuyến du lịch không những cho số người ở Hà Nội mà cả cho nhân dân trong nước và người nước ngoài đến thăm quan, làm việc tại Hà Nội. 

Phát triển thêm nhiều loại hình du lịch như: Loại hình du lịch tham quan, nghiên cứu văn hoá, lịch sử, truyền thống của Thủ đô qua các di tích lịch sử, văn hoá, kiến trúc, các lễ hội dân gian, các nghề thủ công, truyền thống. Đây là tài nguyên vô giá thu hút mạnh mẽ du khách trong nước và quốc tế. 

Để phát triển loại hình du lịch này cần phải đẩy mạnh công tác nghiên cứu văn 

hoá, lịch sử, phân loại và xếp hạng các di tích có giá trị, tiến hành tu bổ, tôn tạo các di 

tích đó, tổ chức bảo vệ, giữ gìn các di tích lịch sử đồng thời phải hình thành các tuyến 

để đan kết các di tích này với nhau trong một chỉnh thể để giới thiệu cho du khách. 

Việc phục hồi các lễ hội dân gian truyền thống, việc tổ chức và phát huy các 

làng nghề truyền thống ở Thủ đô cũng là điều có ý nghĩa hết sức quan trọng. Cần phải 

có một qui hoạch chung nhằm tạo điều kiện cho việc phục hồi và phát triển các nghề 

truyền thống này, không những để tạo thêm việc làm cho dân cư tạo thêm nguồn hàng 

xuất khẩu mà còn phục vụ ngay cho du khách quốc tế đến tham quan, nghiên cứu tại 

chỗ. 

Hà Nội đã và đang trở thành một trung tâmchính trị, văn hoá khoa học, văn hoá 

lớn của cả nước. Vai trò của Hà Nội sẽ ngày càng trở nên quan trọng không những ở trong nước mà cả quốc tế. Bởi vậy có thể và cần phải trú trọng phát triển loại hình du lịch Hội nghị để đáp ứng yêu cầu của khách trong nước và quốc tế đến Hà Nội tham dự các hội nghị khoa học, các hội thảo trong nước và quốc tế, các sinh hoạt văn hoá thể thao, các lễ kỷ niệm ngày lịch sử và truyền thống. 

Nghỉ ngơi cuối tuần là một yêu cầu rất lớn của khách nước ngoài đang công tác 

ở Việt Nam cũng như một bộ phận dân cư ngày càng lớn. Hà Nội có khu vực Hồ Tây, 

nhiều công viên và nhiều danh thắng đáp ứng được yêu cầu nghỉ ngơi của du khách. Để 

phát triển loại hình này cần trú trọng xây dựng các cơ sở nghỉ ngơi, các câu lạc bộ thể 

thao, các trò vui chơi giải trí. Đặc biệt cần đảm bảo các dịch vụ phục vụ nghỉ ngơi, các 

nhà nghỉ bên hồ… du lịch nghỉ cuối tuần không nên chỉ bó hẹp ở Thủ đô mà có thể 

vươn ra các vùng phụ cận xung quanh Hà Nội như Tam Đảo, Ba Vì, Hải Phòng, Quảng 

Ninh… 

Có thể mở rộng liên doanh giữa Hà Nội với các cơ sở du lịch vệ tinh nêu trên trong việc đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, kỹ thuật cũng như tổ chức lữ hành. Làm như vậy sẽ mở rộng được địa bàn hoạt động của du lịch Thủ đô, tăng thêm lượng khách, đa dạng hoá các loại hình du lịch và mở rộng qui mô. 

3.2.5. Tạo khả năng tăng trưởng nhanh nguồn du khách 

Khai thác tiềm năng của du lịch Hà Nội có nhiều chỉ số để đánh giá. Trong đó số lượng khách là quan trọng. “Nói đến du lịch là phải nói đến khách, khách vào nhiều là du lịch phát triển. Muốn khách vào nhiều thì sản phẩm du lịch phải hấp dẫn, người làm du lịch phải thanh lịch” [46, tr.1]. 

Do đó sự tăng trưởng của dòng khách có vai trò hết sức quan trọng đến sự phát triển của ngành du lịch. Yêu cầu đó đòi hỏi du lịch Hà Nội phải có chiến lược thu hút khách quốc tế và khách nội địa. Thực tế bất cứ du khách nào mục đích của họ là được tham quan giải trí, tìm hiểu, thưởng thức các giá trị về cảnh quan thiên nhiên, về lịch sử văn hoá xã hội nơi mình đến, những khám phá về tinh thần mang tính văn hoá đặc sắc khác lạ với quê hương trong đó quan trọng nhất là di sản văn hoá, danh thắng thiên nhiên và phong cách ứng xử… 

 Để tăng nguồn du khách chúng ta cần quan tâm cae hai nguồn khách quốc tế và khách nội địa. 

Khách quốc tế: 

Hà Nội là trung tâm của cả nước với nguồn di tích phong phú, giàu tính dân tộc, 

là thành phố được mệnh danh là thành phố “vì hoà bình”, đồng thời với đường lối đổi 

mới của Đảng và Nhà nước là mở cửa để hội nhập… đó là vận hội mới của du lịch để 

hoà nhập với khu vực, mục tiêu đặt ra với ngành du lịch là phải đổi mới du lịch mang 

tính dân tộc kết hợp với tính hiện đại, không ngừng nâng cao đa dạng hoá chất lượng 

sản phẩm, tạo điều kiện để thu hút khách, góp phần thúc đẩy phát triển một số nghề 

truyrrgn thống, hàng tiêu dùng, các dịch vụ, giải quyết việc làm cho dân nơi có tài 

nguyên du lịch.

Bảng 3.1: Dự báo lượng khách quốc tế đến Hà Nội 

(Theo số liệu thống kê của Sở du lịch Hà Nội) 

Năm Khách quốc tế (Lượt)

2004 950.000

2005 1.050.000

2006 1.120.000

2007 1.250.000

2008 1.360.000

2009 1.480.000

2010 1.600.000

Như vậy theo dự báo trong năm tới, số khách nước ngoài vào Hà Nội sẽ tăng lên hơn gấp rưỡi so với năm 2004. 

Khách nội địa: 

Phát triển du lịch nội địa sẽ góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, giao lưu giữa các vùng với nhau góp phần nâng cao trình độ dân trí. Với vai trò là trái tim của cả nước, nhu cầu đến Hà Nội tham quan của nhân dân các tỉnh thành những năm qua và năm tới sẽ rất lớn. 

 Theo số liệu thống kê của Sở du lịch Hà Nội , khách nội địa đến Hà Nội như sau: 

Bảng 3.2: Dự báo số liệu khách du lịch Nội địa đến Hà Nội 

Năm Số lượng (Lượt)

2004 3.500.000

2005 3.600.000

2006 3.800.000

2007 4.200.000

2008 4.600.000

2009 5.000.000

2010 5.400.000

Theo ước tính so với khách quốc tế, khách nội địa số lượng thu hút rất lớn. Khách hành hương đến Hà Nội để dự lễ hội, xem triển lãm, vãng cảnh đặc biệt là khách tham quan viếng Lăng Bác, khách đi nghỉ dững mùa hè… Nhu cầu cơ bản của khách là phương tiện vận chuyển từ các địa phương đến nơi tham quan, đòi hỏi phải tổ chức mở rộng mạng lưới cung ứng dịch vụ cho khách từ ăn uống, mua sắm tại nơi đón khách một cách thuận lợi. 

Để phát triển và mở rộng thị trường, kinh doanh du lịch phải lấy chữ “tín” làm đầu. Đó cũng là nội dung quan trọng trong chiến lược thu hút nguồn khách. 

3.2.6. Nâng cao vai trò quản lý của Nhà nước đối với việc khai thác các giá trị văn hoá đặc trưng phục vụ cho việc phát triển du lịch: 

Xuất phát từ đặc điểm của du lịch văn hoá, muốn phát triển được phải phụ thuộc 

vào đặc điểm tự nhiên, xã hội, truyền thống văn hoá và điều kiện phát triển kinh tế. 

Phạm vi hoạt động không ngừng mở rộng, khách tiêu dùng cũng đặc biệt, có sự thay 

đổi không ngừng về cơ cấu nguồn khách. Hoạt động du lịch tác động đến nhiều ngành 

đòi hỏi tính toàn diện trong chính sách và giải pháp cũng như sự phối hợp chặt chẽ, 

nhịp nhàng trong công tác quản lý. Từ đặc điểm của du lịch phải nhất thiết nâng cao vai 

trò quản lý của Nhà nước. Nghị quyết 46/CP-TW ngày 14/10/1994 của Chính phủ đã 

chỉ rõ: “Các thủ tục tổ chức đón tiếp, hướng dẫn khách còn phiền hà, sơ hở. Việc quản lý các thành phần kinh tế kinh doanh theo hướng pháp luật chưa được coi trọng”. 

Mặc dù đến nay du lịch Hà Nội đã miễn visa cho sáu nước Đông Nam á và bỏ 

visa đơn phương đối với hai quốc gia là Nhật Bản và Hàn Quốc. Qui chế 849 của Bộ Công An thực hiện năm 2004 đã cho phép khách Trung Quốc được vào tất cả các tỉnh thành trong cả nước. Song việc quản lý nhà nước đối với du lịch trong thời gian tới vẫn cần tăng cường đổi mới: 

- Sắp xếp các doanh nghiệp các cơ sở kinh doanh du lịch theo đúng hướng chuyên môn hoá nhằm tạo ra sản phẩm du lịch văn hoá có chất lượng hiệu quả. 

- Phối hợp với các ngành hữu quan đổi mới và hoàn thiện chính sách xuất nhập 

cảnh, hải quan, đi lại, lưu trú cho khách du lịch, tiếp cận nhanh với thông lệ quốc tế và quá trình tự do hoá du lịch khu vực. 

- Đổi mới và hoàn thiện những cơ chế, chính sách tự do và quyền tự chủ đầu tư 

kinh doanh du lịch, chống độc quyền tạo sân chơi bình đẳng giữa các thành phần kinh 

tế. 

- Đổi mới và hoàn thiện chính sách khuyến khích sách đầu tư và phát triển du lịch ở những khu văn hoá đặc biệt như Hồ Tây, khu Hoàn Kiếm đảm bảo cho các chủ đầu tư có cơ hội phát triển ổn định và có mức sinh lợi như các chủ đầu tư ở các ngành kinh tế khác. 

- Đổi mới cơ chế chính sách thanh toán quốc tế cho khách du lịch, đảm bảo tiện lợi, an toàn. 

Hoạt động du lịch rất phong phú và đa dạng nên quản lý nhà nước về du lịch bao gồm nhiều lĩnh vực. Do đó thành phố cần có những qui định cụ thể và các thức quản lý để vừa khuyến khích vào thành phố nhiều hơn vừa đảm bảo được trật tự kỷ cương trong hoạt động du lịch. Thực hiện chức năng quản lý nhà nước về du lịch, một số vấn đề hiện nay là việc thực hiện nguyên tắc quản lý theo ngành kết hợp với quản lý trên địa bàn, quyền hạn và trách nhiệm của các cấp về các lĩnh vực: quản lý qui hoạch, cấp giấy phép kinh doanh, quản lý hoạt động kinh doanh du lịch, kiểm tra và xử lý các vấn đề xã hội, quản lý khách vẫn còn chồng chéo, chưa làm rõ trách nhiệm quản lý ngành và địa phương. Tăng cường sự quản lý liên ngành và sức mạnh cho bộ máy quản lý chuyên ngành ở thành phố, đồng thời làm rõ hơn trách nhiệm quản lý ở các quận, huyện, nhằm quản lý tốt hơn công tác du lịch ở thành phố. 

3.2.7. Đẩy mạnh các hoạt động maketing, thông tin, quảng cáo và ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật và tăng cường đầu tư cho hoạt động du lịch 

Thông tin quảng cáo là công cụ phục vụ đắc lực cho sự phát triển du lịch. Về mặt kinh tế, thông tin quảng cáo thực sự đóng góp vai trò xúc tác gắn quan hệ cung cầu tạo ra sức mạnh lớn hơn. 

Cùng với hiệu quả kinh tế, hoạt động thông tin quảng cáo du lịch còn là công cụ 

để phổ biến pháp luật, nâng cao dân trí, trao đổi những kinh nghệm, kỹ năng quản lý 

kinh doanh du lịch và là phương tiện trao đổi hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc, quốc 

gia... Như vậy có thể nói công tác thông tin quảng cáo du lịch không thể thiếu vắng đối 

với sự phát triển du lịch. Do đó cần có cơ chế, chính sách tạo các nguồn kinh phí phục 

vụ cho các chương trình thông tin quảng cáo, maketing... xây dựng thương hiệu của du 

lịch Hà Nội. 

Tổ chức nghiên cứu đề ra những mục tiêu, nhiệm vụ tiêu chí của phát triển du lịch ở từng vùng để làm cơ sở định hướng cho các hoạt động xúc tiến thông tin quảng cáo du lịch. 

Xây dựng hệ cơ sở dữ liệu về tài nguyên và môi trường du lịch ở từng vùng, phân loại từng loại hình du lịch. 

Thành lập các trung tâm thông tin về du lịch 

Các trung tâm thông tin này không những là nơi cung cấp, giới thiệu sản phẩm 

du lịch mà còn là nơi truyền bá phổ biến các qui định, các kiến thức về khai thác và sử 

dụng tài nguyên cho khách du lịch và cộng đồng dân cư nhằm nâng cao nhận thức về 

tài nguyên du lịch, môi trường và hướng phát triển du lịch của từng địa phương, từng 

vùng. Đồng thời đây cũng là trung tâm điều phối hoạt động cả vùng du lịch và giám sát 

khách. 

3.2.8. Giải pháp về đào tạo nhân lực cho hoạt động du lịch và văn hoá 

Cần xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực và xây dựng cơ chế chính sách đào tạo nguồn nhân lực cho phát triển du lịch và văn hoá. 

Tổ chức đào tạo nhân lực du lịch phải theo hướng tập trung và chuyên môn hoá 

cao, đảm bảo chất lượng toàn diện từ đội ngũ giảng dạy đến người tham gia công tác trong lĩnh vực du lịch. 

Tuyển dụng, bố trí cán bộ đảm bảo đúng nguyên tắc công khai, dân chủ, đúng 

người đúng việc. Thực hiện đầy đủ và nghiêm túc các chính sách cán bộ từ việc tuyển 

dụng, sắp xếp sử dụng đến chế độ đãi ngộ, từng bước trẻ hoá đội ngũ cán bộ, ưu tiên sử 

dụng cán bộ có kiến thức, trình độ và kinh nghiệm cao về lĩnh vực văn hoá du lịch. 

Cần phải đưa vào chương trình đào tạo, bồi dưỡng những tri thức, kiến thức về phát triển du lịch bền vững nói chung và bảo tồn phát triển nguồn tiềm năng thiên nhiên, các giá trị và di sản văn hoá, coi đó là một trong những tiêu chí đánh giá và là thước đo đối với trình độ năng lực tổ chức và quản lý du lịch của cán bộ. 

Đẩy mạnh công tác đào tạo lại và đào tạo mới để giải quyết yêu cầu trước mắt và chuẩn bị cho lâu dài. Thực hiện phương châm nhà nước, doanh nghiệp và người lao động cùng làm để đào tạo lại và bồi dưỡng lực lượng lao động trong du lịch. 

Trong hệ thống đào tạo cần định hướng phát triển đồng bộ cả về chất cũng như việc giáo dục - đào tạo con người ở các trình độ: Phổ thông, dạy nghề, đại học và trên đại học. Coi giáo dục là môi trường cần được ưu tiên hàng đầu trong giáo dục cộng đồng vì sự phát triển bền vững và phát triển đồng bộ cho xã hội. 

Xây dựng các chiến lược tổng thể phát triển nguồn lực phù hợp với nhu cầu phát triển ngành du lịch gắn với phát triển văn hoá, coi vấn đề nguồn lực con người và chất lượng con người là yếu tố quyết định việc thực hiện mục tiêu phát triển đất nước: “ Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.” 

Tạo điều kiện cho cán bộ quản lý ngành du lịch và văn hoá được học tập kinh nghiệm quản lý và khai thác tài nguyên tại các nước, các vùng trong khu vực và trên thế giới phục vụ cho phát triển du lịch. 

 Mở rộng qui mô đào tạo đi đôi với nâng cao chất lượng đào tạo tại trường Cao đẳng Văn hoá Nghệ thuật Hà Nội và trường Cao đẳng du lịch Hà Nội, đáp ứng nguồn nhân lực cho hoạt động du lịch và văn hoá ở Thủ đô. 

 Kết luận 

Ngày nay, văn hoá vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. Đối với du lịch, văn hoá càng có vai trò và vị trí quan trọng, là một trong những yếu tố quyết định sự phát triển nhanh chóng và bền vững của du lịch. 

Văn hoá và du lịch là hai lĩnh vực có mối quan hệ mật thiết với nhau. Văn hoá là điều kiện, môi trường cho du lịch phát triển. Vì vậy Đảng và Nhà nước ta đã xác định: “du lịch là một ngành kinh tế tổng hợp quan trọng mang nội dung văn hoá sâu sắc”, “lấy văn hoá dân tộc làm cơ sở chính cho mọi hoạt động du lịch" [57, tr.5]. 

Để phục vụ một cách thiết thực cho việc thực hiện các chương trình du lịch trên cả nước, trước hết cần phải tiến hành nghiên cứu toàn diện những giá trị văn hoá vật thể và phi vật thể tiêu biểu, độc đáo mang nét đặc trưng chung và riêng của mỗi vùng văn hoá để từ đó mới có thể xây dựng được những sản phẩm du lịch văn hoá hấp dẫn phục vụ khách du lịch trong và ngoài nước. 

Hà Nội là trung tâm chính trị, văn hoá, kinh tế của cả nước, có nhiều nguồn tài nguyên thiên nhiên danh lam thắng cảnh, nhiều di sản văn hoá mang giá trị nhân văn vốn có từ lâu đời, có lợi thế về vị trí, có thời cơ để phát triển du lịch. Hà Nội đang phát triển du lịch bằng chính nguồn tiềm năng văn hoá của mình. Song có nhiều mặt còn hạn chế và cản trở việc khai thác tiềm năng văn hoá cho phát triển du lịch. Màng lưới du lịch còn phân tán và chưa được sắp xếp hợp lý, sự quản lý còn chưa thật sự có hiệu quả cao. Sản phẩm du lịch chưa phong phú, đội ngũ nhân lực chưa đáp ứng được yêu cầu của thời kỳ mới. Đây chính là những tồn tại chủ yếu cần được giải quyết để đáp ứng với xu thế phát triển du lịch Thủ đô trong giai đoạn hiện nay. 

Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ XIII đã đề ra mục tiêu: “đẩy mạnh phát triển du lịch, tập trung có chọn lọc một số điểm, khu và tuyến du lịch trọng điểm, giàu bản sắc dân tộc”… và phấn đấu đến năm 2010  “trở thành ngành kinh tế mũi nhọn” góp phần vào xây dựng Thủ đô ngày càng văn minh hiện đại. 

Trong những giải pháp để tăng cường mối quan hệ giữa văn hoá và du lịch trong 

thời kỳ đổi mới, vấn đề mấu chốt là phải biến tiềm năng văn hoá thành những sản phẩm 

du lịch phong phú và hấp dẫn để tạo khả năng thu hút nguồn khách du lịch. Hà Nội có nhiều tiềm năng văn hoá cho phát triển du lịch như vùng Cổ Loa, vùng Hồ Tây, khu vực Hồ Hoàn Kiếm… Đây là những trung tâm giao lưu văn hoá đặc sắc chúng ta cần nhanh chóng đào tạo đội ngũ cán bộ nhân viên có trình độ về quản lý và điều hành du lịch đáp ứng được yêu cầu hội nhập quốc tế, khai thác tốt các tiềm năng văn hoá cho phát triển du lịch ở Thủ đô. 

Phát triển du lịch cần có sự phối hợp của nhiều ngành, trong đó ngành văn hoá 

có vị trí rất quan trọng. Văn hoá và du lịch có mối quan hệ chặt chẽ và tương hỗ, thúc 

đẩy nhau cùng phát triển. Có thể nói ngành du lịch phát triển tạo điều kiện cho du 

khách tiếp cận với các giá trị văn hoá ở mỗi vùng đất. Nhưng nếu du lịch chỉ khai thác 

mà không chú trọng đến việc bảo tồn, gìn giữ các di sản văn hoá thì các giá trị văn hoá 

dễ dàng xuống cấp hoặc biến dạng… Do đó ngành du lịch phải quan tâm đầu tư về 

nhân lực, tài lực, vật lực cho công tác bảo tồn, tôn tạo các di sản văn hoá, góp phần 

cùng ngành văn hoá bảo tồn, tôn tạo, phát huy tốt các di sản văn hoá phục vụ cho hoạt 

động du lịch nói riêng, cho sự phát triển kinh tế- xã hội ở Thủ đô nói chung.

(Liên hệ Ashley Nguyen)